Later

... ♦ 23 december 2011 ♦ Geef een reactie

Wie op jonge leeftijd (onder de twintig jaar) autisme ervaart, en door contact met mensen met autisme met al meer levenservaring de indruk krijgt dat het niet betert, zou de indruk kunnen krijgen dat ‘later’ niet voor hem of haar is weggelegd.

Tot zo iemand zou ik willen zeggen: wel integendeel. Voor zover ik dat kan beoordelen, is er volgens mij voor iedereen een ‘later’ weggelegd. Ook al is dat ‘later’ al eens vroeger gedaan dan verwacht. En het is goed mogelijk een goed leven te vinden. Ook al is de invulling van dat goed wat minder dan verwacht.

Tot een goed samen leven (met de omgeving, familie, vrienden, collega’s) komen zit er volgens mij minder kans in. Met enkele mensen lukt het misschien in het beste geval nog wel, maar het is geen doel dat ik in mijn leven nog haalbaar zie.

Een goed leven heeft volgens mij veel te maken met een goed evenwicht in activiteiten die inspannen en ontspannen, energie vergen en opbrengsten.

Ervaringen uitwisselen met andere mensen met autisme kan een begin zijn. Om te zien dat er veel manieren zijn om met leven met autisme om te gaan. En om tot inzicht te komen dat er meer deuren open gaan dan er sluiten. Maar ook om te zien dat er een aantal elementen zijn waarmee je kan rekening houden om een evenwicht te vinden tussen (goed) leven en overleven.

Hoe meer ik met mensen in contact komen, hoe meer ik merk hoe verschillend ‘we’ zijn, en hoe veel mensen met autisme verschillen onderling, van anderen zonder autisme maar ook van anderen met een ander label. Wat nog niet betekent dat het laatste woord erover gezegd is.

Dat kan verontrustend overkomen, en de ene reageert daar al gekker op dan de andere. Sommigen kunnen daar ook helemaal niet mee om. Heel wat professionelen bijvoorbeeld wordt het na een tijd teveel. Op een dag trekken die de conclusie: ‘Autisme, dat is zo en basta’. Vanaf dat moment zijn ze volgens mij best te mijden.

Natuurlijk reageren ook mensen met autisme heel uiteenlopend. Soms heel wijs, en dan prijs ik me gelukkig dat ik hun ideeën mag lezen of horen. Soms minder wijs, tragisch, eigengereid, opgeblazen.

De een klopt zich de borst, ziet autisme als iets geniaal, declameert zijn of haar verdiensten: gezin met tien kinderen, voltijdse baan, auto met carport, bloeiende vrijetijdscarrière, kat met zeven kittens. Dat is natuurlijk fijn voor hen, al kruipt tussen de naden van de succesposter altijd wel een straaltje verdriet.

Anderen zijn dan weer eerder bescheiden, soms te kritisch voor zichzelf, verwoorden de inspanningen van iedere dag, maar ook die lichtpuntjes. Met hen voel ik meer sympathie, dat steek ik niet onder stoelen of banken.

Van hen heb ik geleerd dat leren ontspannen een belangrijke rol speelt in overleven met autisme. Voor dat ontspannen bestaat in mijn beleving geen handleiding. Geen training die kan leren ontspannen. Integendeel zelfs.

Verder helpt rekening houden met de beperkingen maar ook de positieve kanten van mijn autisme. En het niet proberen te ‘overstijgen’, of het te blijven uitleggen aan wie het niet begrijpt.

Het verschil tussen (al dan niet) overleven en goed leven heeft volgens mij ook gewoon te maken met (mal)chance. Meer specifiek met hoeveel energie/levensbrandstof iemand meegekregen heeft in zijn leven. Waar de een, nog voor er iets gebeurd, is al meer van heeft dan de ander. Sommige mensen hebben er te weinig van, bij anderen lijkt het niet op te kunnen. Toch hoeft het met weinig

Daarnaast leveren sommige activiteiten meer energie op, terwijl andere net energie opslorpen. Wie daarin een evenwicht vindt kan beter (over)leven dan een ander.

Daar goed mee leren omgaan vind ik zelf belangrijk. En inzicht krijgen in het eigen autisme, via een autismecoach maar ook via ervaringsuitwisseling met lotgenoten of lezen over autisme, kan daar volgens mij heel wat in helpen.

Of liever: het helpt in elk geval meer dan tot elke prijs succesvol te willen zijn en roofbouw te plegen. Maar wellicht geldt dat voor iedereen. In de mate dat er een ‘iedereen’ bestaat natuurlijk.