Naïef

Af en toe komt het voor dat ik krijg te horen dat ik naïef ben. Naïef in mijn argumenten zowel als in mijn levenshouding of tegenover anderen.

Ik vermoed dan dat mensen die dit tegen mij zeggen bedoelen dat ik een tikkeltje of heel erg wereldvreemd ben. In elk geval vreemd tegenover hun beeld van de wereld, hun wereldbeeld, tegenover hoe zij denken dat de samenleving en het leven functioneert. Ik zou geen zicht hebben op de context en daardoor tot analyses of conclusies komen die mezelf of anderen op korte of langere termijn schaden.

In de gesprekken of discussies waar dit argument gebruikt wordt, blijkt het ook vaak de afsluiter. Het lijkt een stopformule te zijn. Eens gezegd dat iemand naïef is, krijgen verdere uitspraken een andere waarde, worden sommige zelfs bij voorbaat ontkracht, en voorzien van een connotatie van gevaar en roekeloosheid.

Als ik rond me kijk, lijkt naïviteit vooral negatief geïnterpreteerd te worden, als een vorm van al dan niet vermeende onschuld of onwetendheid. Het is zoveel als leven in pure gedachteloosheid, zonder besef van goed of kwaad, doelloos verder gaan zonder veel te letten op de consequenties, dromen zonder wijsheid, staren in het donker, zijn in het niets, en uit onkunde heel wat woede oproepen bij hen die volgens zichzelf moeten opdraaien voor de steeds kwalijke gevolgen van naïef denken en handelen.

Wie naïef genoemd wordt, ervaart dit maar in een heel beperkt aantal gevallen als een compliment. De meeste mensen lijken het veeleer als een verwijt te zien. Het wordt verbonden met wat van kinderen komt of met een stoornis in de verstandelijke of sociaal-emotionele ontwikkeling, in elk geval met een zekere onvolwassenheid of onrijpheid in oordelen over samen leven. Tegelijk wordt daar echter een negatieve waarde aan toegekend. Kinderen mogen tot een bepaalde leeftijd naïef zijn maar dan plots niet meer. Ze moeten dat zelfs. Of ze worden als irritant ervaren. Maar zijn ze dat nog na die leeftijd, na de adolescentie, dan worden hun uitspraken en handelingen minder naar waarde geschat. Het betekent zoveel als goedgelovig zijn en (te) veel vertrouwen hebben in de goede bedoelingen van mensen.

Wat het tegenovergestelde is van naïviteit is niet zo duidelijk. Sommige mensen lijken alles te weten. Mensen die zonder twijfel niet naïef zijn hebben alle nodige kennis (van de wereld) of beschikken over de mogelijkheden om kennis te verwerven om zich rekenschap te geven over de, ja soms zelfs alle, consequenties van hun daden. Voor mij lijken ze soms blasé, gekunsteld, geslepen en berekend. Ze zijn in elk geval zeker over de kennis die ze hebben. Misschien te overmoedig.

Naïviteit heeft volgens mij vooral te maken met inzicht in hoe de context in elkaar zit en dan voornamelijk de maatschappelijke structuur. Mensen die niet naïef zeggen te zijn, kunnen naar eigen zeggen meepraten over de samenleving, en weten waarover ze ’t hebben.

Daarin verschilt de houding van degene die vragen stelt om inzicht te verkrijgen of anderen tot inzicht te brengen, zoals Socrates, van de onwetende onschuld van een kind. Voor zover er zoiets bestaat als een kinderlijke onschuld.  Maar laat ons de gruwel binnen de kinderlijke fantasie  toch maar niet onderschatten. Kinderen zijn van in de kleutertijd al meer berekend dan men doorgaans toegeeft. Weliswaar niet zo strategisch als volwassenen, maar toch.

In ons dagelijks taalgebruik komt naïviteit, ook de Socratische naïviteit, echter vooral voor als idiotie in de zin van wereldvreemd leven. Wat we bij kinderen nog wel net kunnen waarderen maar niet bij volwassenen of bij ouderen.

Of minstens, niet iedereen waardeert dat niet. In het bijzonder mensen die leven in het teken van het nut van het algemeen belang waarderen dit niet.

Er zijn echter wel mensen, en zelfs heel wat, die naïviteit nog waarderen. Naïviteit heeft immers ook te maken met een beetje kind blijven en iets bewaard hebben van die onbewust, natuurlijke, niet-strategische vorm van leven. Deze naïviteit vinden we terug in bepaalde fasen van de liefdesrelatie, van de poëtische omgang met de werkelijkheid, met die ontastbare en onbenoembare kern in de kunst, met de fascinatie van het mysterie in de wetenschap.

Naïviteit hoeft dus niet louter negatief te zijn. Soms zal het inderdaad een gevolg zijn van een zekere contextblindheid, een zekere wereldvreemdheid, die zowel voor – als nadelen heeft. Naïviteit kan evengoed te maken hebben met openheid & eenvoud dan met de dingen klakkeloos voor waar aannemen. De volwassene die zich niet naïef vind, kan dat wel zijn door klakkeloos aan te nemen dat alles goed komt als hij een goed werk heeft, een vrouw en kinderen, een goede bankrekening, een huis met een tuin en een risicoloos leven.

Bij mensen die naïef genoemd worden, uit dat zich meestal door te open zijn in het geven van informatie, te veel vertrouwen te geven of door te impulsief reageren, maar wordt de schade mede en zelfs vooral veroorzaakt door negatieve bedoelingen van de omgeving. Wie verdient dan negatief bejegend te worden ? Degene die uit goede trouw handelt of degene die uit is op misbruik ?

In het maatschappelijk leven lijkt naïviteit niet erg veel goeds te brengen. Wanneer het dat wel brengt, lijkt het meer op berekende naïviteit. Zo lijkt het uitdelen van gratis producten naïef maar is het soms, wanneer goed uitgedacht, de beste manier om mensen te laten kennismaken met het product. En ook niet helemaal gratis, net zomin overigens als gratis openbaar vervoer.

In het privéleven zou ik naïviteit eerder als iets positief beschouwen. Zeker in een liefdesrelatie zou het erg zijn mocht alles louter berekening zijn, en er geen plaats zijn voor naïviteit. In die zin kan de contextblindheid ook een positief en verleidelijk aspect hebben.

Ook in de relatie met anderen kan men zich niet altijd van alles bewust of op de hoogte zijn en is men dus in zekere zin altijd wel naïef. Anders is er al gauw sprake van achterdocht en wantrouwen, en dat lijkt ook niet echt positief. Mensen met autisme swingen af en toe wel eens van het ene uiterste naar het andere, van volledig ‘naïef’ vertrouwen in anderen naar volledig ‘paranoïde’ wantrouwen.

Verder is een levensvisie waarbij doorsnee maatschappelijke waarden en normen voorop staan niet steeds de meest positieve. Binnen hun privéleven zouden mensen immers moeten kunnen doen wat ze willen, mits dat anderen geen schade toebrengt.

Tenzij men zichzelf regelmatig in gevaar brengt, is open en in zekere zin kind, en dus naïef en in onwetendheid, blijven positief en om trots over te zijn. Wie alles denkt te weten, en anderen zegt wereldvreemd te zijn, is nog het meest vreemd en naïef.

6 Comments »

  1. In ken je natuurlijk niet persoonlijk, maar op je blogs kom je niet bepaald naïef op me over. Het komt me voor dat je ontzettend veel informatie opslaat en verwerkt (hoeveel boeken had je ook alweer in je kast staan?).

    Misschien zit het naïeve dan meer in de beschouwelijke en soms wat abstracte manier waarop je deze informatie verwerkt en beschrijft.

    Ik geloof overigens niet zo dat naïviteit puur met gebrek aan kennis te maken heeft. Het kan ook een levenshouding zijn, hoewel ik het dan liever onbevangenheid noem. En (kennis van) de context in een situatie kan ook aardig in de weg zitten om onbevangen te zijn.

    Like

  2. Dankjewel Frans.

    Onbevangenheid is mooi verwoord voor wat ik het positieve aan naïviteit noem. Het negatieve is dan wellicht impulsief en vol vertrouwen de wereld tegemoet treden.

    Ik heb inderdaad wel wat kennis maar dat komt inderdaad veel van mensen die het beter weten dan ik, dus uit boeken.

    De aanleiding van de tekst waren vooral uitspraken van mensen die sommige keuzes niet verantwoord vonden, en naïef benoemden. Sommige keuzes moet je echter zonder al te veel nadenken nemen, vind ik, anders gebeuren ze nooit.

    Wie mij kent, weet dat ik alles erg overwogen, met stroomdiagrammen met consequenties (met worst-case scenario’s en alternatieven) doe, en dan horen naïef te zijn … dat wringt toch een beetje. Vandaar wou ik er een tekstje over schrijven.

    Like

  3. Het komt me bekend voor. Vele jaren geleden was ik in een therapiegroep, de therapeut vond vooral mijn “kwetsbaarheid” opvallend, en dat bedoelde hij niet zo positief. Ik denk niettemin dat het grotendeels berust op een misverstand, en dat het ook veel met uiterlijkheden te maken heeft. De prof van een lab waar ik ooit werkte had het dan over mijn “trouwe hondenogen”. Gelukkig wist hij niet wat ik wérkelijk over hem dacht.

    Like

  4. Lieve Tistje,

    dank voor je mooie blog. Ik kom dagelijks van hetzelfde tegen. Juist daarom herken ik mezelf heel sterk in jouw beschrijving.
    Ik geloof dat naiviteit en oprechtheid teveel met elkaar wordt verward. In mijn Marokkaanse cultuur wordt naiviteit als een grote zwakte ervaren, terwijl mijn Islamitische cultuur een blanco geweten juist aanprijst, omdat op deze manier misvattingen over een situatie of de ander niet snel zullen ontstaan. Daarbij heb ik grote moeite om met achterdocht naar de ander of berekend met iemand om te gaan. Dat gun ik mezelf niet en ook niet de ander.
    Is het wel naiviteit? Ik denk juist openheid. Gezien de mensen die mij negatief naief bestempelen juist het type mensen is dat leeft volgens uitgecalculeerde formats, voortdurend rollen speelt, strategische macht probeert in te winnen en trends klakkeloos volgt.

    Misschien wordt openheid anders ervaren door mensen die niet open staan. En leren mensen die open staan meer, dan mensen die niet open staan voor nieuwe informatie.
    Het kost immers veel tijd om allerlei indrukken te interpreteren, wat zorgt voor een houding die passief lijkt – howel dit niet zo is.

    Fijn om je blog te hebben gelezen. Doet me erg goed!

    Veel groeten,
    Bouchra

    Like

  5. Beste persoon met je berichtgeving over naiviteit,

    Laat deze ´realistische-cynische/verzuurde?´mensen verdrinken in hun azijn. Let them drown in their ´karma´. Persoonlijk heb ik liever gelúk dan gelíjk. Ik gun mensen het béste, het mooiste, wat ze zich kunnen voorstellen. het meest genereuze…., het meest joviale gebaar…. Zo wens ik zelf te zijn. Naief? Ten opzichte van wat? van wie?

    Like

    • Beste Josh,

      Bedankt voor uw interessante reactie. Het is goed om niet te veel aandacht te besteden aan het soort mensen dat u beschrijft als realistisch-cynisch/verzuurd. Niettemin vind ik het ook de moeite waard niet onbewogen te blijven voor wat raakt. Ik benijd wel mensen die het niet raakt als ze naïef of iets anders worden genoemd. Ten minste als ik er mij bewust van word als ze dit zeggen, want dat is vaker niet dan wel het geval. En ik probeer de schaarse signalen die mij bereiken niet te onderschatten of relativeren. Als iemand een ander iets noemt, komt dat altijd vanuit zichzelf, beïnvloed door een verleden en een toekomstbeeld wellicht maar toch vanuit zichzelf. Natuurlijk doet ‘naïef’ genoemd worden pijn, in onze tijd is het een beetje als ‘idioot’ (buiten de wereld) genoemd worden. Ik gun mensen die mij pijn doen door me naïef of iets anders onrechtvaardig te noemen niet het beste. Dat zou pas naïef zijn in de zin van hen onschuldig te laten blijven, wat ze niet zijn. En noch geluk noch gelijk wil ik hebben, dat valt mij toe zonder dat ik het bezit. Niettemin wil ik ook uw visie respecteren, het is er een die u op uw weg ontmoet en zult verdiepen of verlaten.

      Sam

      Like

Laat een reactie achter op Tistje Reactie annuleren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.