‘Mag je liegen tijdens een sollicitatie?’ … autisme en werk

Onlangs las ik in het weekblad Trends een column over de vraag of je mag liegen tijdens een sollicitatie. Om de context te schetsen: Trends is een zakenblad, de auteur van de column, Marc Buelens, is professor-emeritus aan de Vlerick Business School. Iemand die dus wel wat ervaring heeft. Dat staat weliswaar niet altijd garant staat voor waardevol inzicht, maar toch. Voorts lees ik zijn columns graag, ze geven in elk geval meer blijk van wereldwijsheid dan de rest van de schrijfsels in het blad.

Mag je liegen tijdens een sollicitatie? Vanuit de veronderstelling dat het de sollicitant is die zich die vraag stelt en dat die überhaupt (geloofwaardig) kan liegen. Het staat niet ter discussie of de sollicitatieheer, recruiter of werkgever, mag liegen. Misschien omdat het in de praktijk de normaalste zaak van de wereld is.

Met enkele muisklikken zie je hoe er gelogen wordt bij de aanwerving. ‘U hoort nog van ons’ (terwijl er geen piep meer komt) staat met stip het hoogst. Verder kan je ook ‘We zijn onder de indruk maar hebben nog kandidaten die we willen spreken’, ‘U bent geschikt en we zullen u overwegen, als het niet voor dit project is dan voor een ander’, ‘Onze verloning is aangepast aan uw werkervaring’ en ‘Naast uw loon bieden we u heel wat aantrekkelijke voordelen’ hoog in de lijst vinden.

Om tot een aanvaardbaar evenwicht te komen in liegen, moet je als sollicitant dus behoorlijk veel in je mars hebben. De vraag of je mag liegen tijdens een sollicitatie, zou in principe dus bevestigend moeten zijn. Al lijkt de columnist het daar niet volmondig mee eens.

“Dat hangt ervan af”, is zijn antwoord aan de studenten die hem tijdens een voordracht vroegen of je mag liegen tijdens een sollicitatie. De columnist verwijst daarbij naar situaties in het dagelijks leven waarin de volledige waarheid zeggen niet altijd voor de hand ligt.

‘Als je ouders je vragen of je elke avond flink hebt gestudeerd, maar je bent flink op stap geweest, wat zeg je dan?’. Of, in een andere context, ‘Mag je belastingen ontduiken? Moet je tegen je partner zeggen dat je verliefd bent geworden op je collega? Kun je tegen je baas zeggen dat hij maar een blaaskaak is?’. Interessante vragen, waarop het antwoord volgens de columnist afhangt van de context. Het was al te vrezen dat die (vaak verwarrend dubbelzinnige, onleesbare en onduidelijke) context erbij zou komen.

Een selectiedeskundige die aanwezig is bij de voordracht is het daar, volgens de columnist, alvast niet mee eens. Die gaat voor de ‘harde lijn’: liegen is absoluut ongepast. Of dat voor alle partijen in een sollicitatie geldt, wordt er niet bij verteld. Het blijft natuurlijk een zakenblad, en een andere invalshoek zou de lezers wel eens kunnen kwetsen.

Solliciteren is asymmetrisch, stelt de columnist. Er is een ongelijke machtsverhouding. Zoals die in het dagelijks leven vaak voorkomen, en misschien zelfs in de meerderheid zijn. Een diplomatische houding is in zo’n asymmetrische relatie het beste. Informatie en strategische inzichten zijn immers ongelijk verdeeld. Zeker in een sollicitatiegesprek. Ook diplomatie is niet mijn sterkste ding, en ongelijke machtsverhoudingen zijn vaak een moeras.

Zeker in een sollicitatiegesprek hangt de ongelijkheid onrechtvaardig sterk in de lucht. Als je bijvoorbeeld vraagt waarom de functie vrij komt, zal de aanwerver bijna nooit met een eerlijk antwoord komen. Dat het komt omdat de afdelingsverantwoordelijke narcist, alcoholist of vrouwenzot is, of dat er een gebrek aan erkenning is in de afdeling waar je zal werken, of dat de werkdruk daar nefast is voor een gezond evenwicht tussen werk en gezin. Al die dingen komen pas veel later naar boven.

Werkgevers lijken er ook vaak vanuit te gaan dat sollicitanten alleen maar hun positieve kanten laten zien. Hij of zij gaat op zoek naar de addertjes onder het gras. Zoals een verhuurder die probeert te achterhalen waarom de huurovereenkomst bij het vorige adres tot een einde is gekomen. Is het omdat de huurder rookt, drinkt, stinkt …? Komt het door veelwijverij, beperkte frustratietolerantie of een voorliefde om na middernacht naar Guns ‘n’ Roses te luisteren? Zowel werkgever als verhuurder proberen panisch te weten te komen waarom deze ‘voorbeeldige’ kandidaat elders niet werkt of huurt.

Volgens de columnist is het algemeen aanvaard dat je mag zwijgen over je zwaktes. Dat lijkt voor mij hetzelfde als liegen, maar is het volgens hem niet. Want, benadrukt hij, een sollicitatiegesprek is niet open maar tactisch. En: als je liegt, lieg dan goed. Voor de meeste mensen blijkt dat niet zo’n probleem, voor de rest een bijna onoverkoombare drempel.

Wat antwoord je bijvoorbeeld als je gevraagd wordt waarom je denkt dat je beter bent dan de andere kandidaten? Of als de werkgever vraagt naar de concurrentie van zijn producten of diensten, of wat er aan zijn aanbod zou kunnen verbeteren om de concurrentie te snel af te zijn?

Soms proberen selectiedeskundigen voor het gesprek al te peilen naar competenties en persoonlijkheid. Met als doel te weten hoe de kandidaat nu en in de toekomst op de werkvloer functioneren? Is hij/zij een prefab – of beroeps-sollicitant? Hoe verloopt zijn/haar besluitvorming? Hoe zit het met zijn/haar menselijke relaties, denkstijl, emotionele weerbaarheid en werkkracht? Helaas zijn de meeste van die psychologische testen niet zo betrouwbaar (‘zo betrouwbaar als een horoscoop’, stelt de columnist). Soms doet de werkgever het ook gewoon zelf en kijkt naar flexibiliteit, sociale vaardigheid en de ‘présence’ (combinatie uiterlijk-uitstraling-flexibele houding).

Op de vraag of je mag liegen tijdens een sollicitatie is er dus geen gemakkelijk antwoord. Het is natuurlijk belangrijk vooral je sterkten naar voor te brengen, en zo weinig mogelijk informatie te geven over wat je zwakte zou kunnen zijn. Een goede voorbereiding maar ook enig inzicht in jezelf en de nodige dosis nuchterheid is daarbij heel belangrijk, vind ik.

Zelf heb ik wel wat ervaring met sollicitatiegesprekken, toch al een goede 2000 in mijn leven, maar op zo’n moment was ik meestal zodanig in stress dat liegen niet meer lukte. Waardoor ik zelden het ‘juiste’ antwoord gaf, of een antwoord dat niet in goede aarde viel. Waarop het gesprek beëindigd werd.

Geïnspireerd door Marc Buelens, Mag je liegen tijdens sollicitaties (betalend) in Trends, 18 mei 2017

1 Comment »

  1. Liegen is inderdaad in, en laat dat nu het struikelblok zijn voor mensen met autisme.
    Dat is dus wel de reden dat iemand met autisme zelden professioneel naar waarde geschat wordt.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s