‘Zal zijn autisme onthullen leiden tot aanvaarding binnen de klasgroep?’ … autisme en onderwijs

Foto van Steve Halama op Unsplash

 

Sonja is moeder van een adolescente zoon met autisme die volgend schooljaar naar een nieuwe school gaat. Ze vraagt zich af of vertellen van zijn autisme in de klasgroep zou kunnen leiden tot meer aanvaarding binnen die groep. Haar man twijfelt en is bang dat zijn zoon nog meer gestigmatiseerd zou kunnen worden. Ze vraagt zich af hoe ik mijn autisme heb meegedeeld of heb geheimgehouden tijdens mijn schoolloopbaan en hoe dat dan ging met eventuele aanpassingen.

Mijn ervaringen met autisme onthullen binnen een schoolse omgeving

Of het bekend maken van zijn autisme in zijn klasgroep tot meer aanvaarding zal leiden, kan ik moeilijk zeggen.  Tijdens mijn schoolloopbaan heb ik weinig tot geen aanpassingen gevraagd. De zeldzame keren dat ik die vroeg, om niet mee te gaan op schoolreis of niet aan de zwem – of turnles deel te nemen, had ik doktersbriefjes om die te staven. Ik had weliswaar ‘het geluk’ dat ik duidelijke medische problemen had die weinig tegenspraak duldden.

Ook in het hoger onderwijs heb ik geen aanpassingen gevraagd, om de eenvoudige reden dat die ook voor andere mensen met een beperking nauwelijks werden toegestaan. De lat lag voor mij dus gewoon wat hoger dan de anderen. Ik heb ook ervaren dat mensen die in de loop van mijn schooltijd wel aanpassingen aanvroegen aan de meet, op het einde van het jaar, toch scheef werden bekeken. Alsof zij het gemakkelijker had gehad, omdat ze bepaalde ‘gunsten’ toegestaan kregen.

Slechts één van de mogelijke oplossingen om tot beter aanvaard te worden

Hoe u het ook aanpakt, ik denk dat het om te beginnen heel belangrijk is dat uw zoon het ermee eens is dat onthuld wordt dat hij autisme heeft, wie dat doet, waar, wanneer en hoe. Het akeligste dat er volgens mij kan gebeuren, is dat mensen uit je omgeving anderen vertellen dat je iemand met autisme bent of autisme hebt, terwijl je daar zelf nog niet klaar voor bent en je dat helemaal niet wil.

Daarnaast is ook de openheid en de brede visie van de school, van leerkrachten over directie tot poetshulp, en van de klasgroep belangrijk om de vrees van uw man niet te laten uitkomen. Daarbij vind ik cultuur belangrijker dan structuur, dus eerder een openheid tot leren van hoe uw zoon autisme ervaart dan een schijnbaar goed georganiseerde reeks aanpassingen

Mijn ervaring is dat het niet vanzelfsprekend is dat leeftijdsgenoten of klasgenoten die over iemands autisme worden verteld die persoon met autisme positiever zullen benaderen. Ik vind dat het slechts één, en misschien niet de belangrijkste, van de mogelijke oplossingen is om door klasgenoten beter benaderd te worden.

Tijdens mijn schooltijd is er heel wat gedaan door scholen om mijn ‘moeilijke positie’ in de klasgroep te verbeteren. Van alle technieken en methoden die werden gebruikt, was spreken over aandoeningen of beperkingen of anders-zijn not done.

Een van de oefeningen die me is bijgebleven is dat we een dag lang in een groep van vijf eropuit moesten trekken, om allerlei opdrachten uit te voeren, waarbij we met elkaar verbonden waren met een touw. We waren dus letterlijk aan elkaar gebonden terwijl we een hindernissenparcours moesten afwerken. Het was best leerrijk, ik leerde er veel over mezelf, vooral dan over mijn kwaliteiten om zoveel mogelijk te maskeren. Toch was het ook confronterend te merken wat medeleerlingen echt over mij dachten.

Veel gesproken over stigmatisering met en over mij

Er is daarnaast ook veel gesproken, met en over mij, rond stigmatisering en effecten daarvan, onder andere pestgedrag, aanpakken. Stigmatisering zie ik als een geleidelijke verandering waarbij iemand, met autisme bijvoorbeeld, buiten een groep wordt geduwd als gevolg van verbanden met clichés, vooroordelen of veralgemeningen.

Dat kan onder andere leiden tot ongeoorloofd onderscheid maken op grond van autisme, zowel individueel als binnen structuren, maar ook zelfstigmatisering. Door jezelf buiten de groep geduwd voelen, komen er op den duur lichamelijke en psychologische problemen. Je verliest er uiteindelijk je motivatie door om naar school te gaan en voor je school te werken. Uiteindelijk leidt stigmatisering ertoe dat zowel jezelf als je omgeving (ouders, broers & zussen, …) vermeden of negatief behandeld worden door anderen.

Het autisme liefst voor zichzelf houden, of de persoon en autisme afzonderlijk zien

Als het aankomt op autisme onthullen, en er (laten) over spreken in de klasgroep, heb ik gemerkt dat er veel uiteenlopende meningen zijn. Waar de ene zegt dat onthullen leidt tot verbetering (van gemoed en prestaties, zijn er anderen die benadrukken dat het alleen nog moeilijker wordt om erbij te horen eens de klasgroep of anderen op school weten dat je autisme hebt, of autistisch bent.

Het lijkt ook af te hangen van de leeftijd waarop autisme onthuld wordt. Niet alleen de leeftijd van de jongeren of kinderen in de klasgroep maar des te meer de (biologische) leeftijd van de persoon met autisme zelf.

Jongeren tussen 9 en 16 jaar zouden hun autisme het liefst voor zichzelf houden, ook al hangt dit volgens mij sterk af van individu tot individu. Tot 14 jaar zouden jongeren meer bezig zijn met populariteit, veeleer dan met vriendschappen, en is de gevoeligheid voor afwijken van de norm en stigma groter. Volgens onderzoeken zouden oudere adolescenten de diagnose autisme en de persoon met autisme afzonderlijk, en zou het onthullen van autisme meer invloed hebben op de vermindering van stigma.

Ik kan me daar wel iets bij voorstellen, omdat ik er zelf ook niet zo happig op was.  Jezelf vastgepind voelen door je diagnose en bang zijn om de onzekerheid van de manier waarop het de kijk van anderen op jou zal beïnvloeden, herken ik absoluut. Een goede uitleg van iemand zowel autisme goed kan uitleggen als dat bevattelijk kan doen voor de leeftijd van de persoon met autisme, zonder te vervallen in veralgemening, kan dat beperken, maar het gevoel blijft toch bestaan.

Veel redenen om autisme te onthullen komen van anderen dan de persoon met autisme

Ik denk dat het dan ook heel wat moed vergt maar ook vertrouwen in medeleerlingen en leerkracht, of in de degene die het autisme uitlegt als een ander het doet. Ik benijd jongeren die het zelf doen of er zelf bij zijn als het door iemand anders, zoals een autismecoach, wordt uitgelegd. Dat is trouwens ook het geval voor volwassenen die hun diagnose onthullen, maar voor veel jongeren, met of zonder autisme, is het verschil tussen mee zijn en uitgesloten worden toch nog net iets belangrijker.

Veel van de redenen die aangegeven worden om je autisme te onthullen lijken vooral van anderen dan de jongere met autisme te komen. Zo denken ouders dat onthulling nuttig zou kunnen zijn om het begrip van anderen voor (en aanpassing aan) de problemen van hun kind te verbeteren en te voorkomen dat anderen hun kind de schuld gaven voor ‘atypisch’ (storend, vreemd, bizar) gedrag.

Vertellen dat je autisme hebt, heeft soms een invloed op de relatie met klasgenoten maar vaker nog een gevolg voor de mate dat iemand met autisme persoonlijk verantwoordelijk wordt geacht voor zijn of haar gedrag. Het kan volgens sommige mensen een verklaring geven voor bepaald voordien onverstaanbaar gedrag. Dat zogenaamd probleemgedrag is dan niet langer ‘de schuld’ van jou als autistische leerling, waardoor je minder persoonlijk verantwoordelijk wordt voor dat gedrag. Het is namelijk jouw autisme dat in zo’n geval ‘opspeelt’.

Als iemands storend gedrag door autisme verklaard wordt, kan die autistische persoon daar dus niet aan doen, en zou kenbaar maken dat die persoon autisme heeft meer begrip opleveren.  Sommige, vaak oudere, leerlingen zullen misschien positiever staan tegenover degene die vroeger vooral ‘onbenoemd autistisch gedrag’ stelde, maar ik denk niet dat we dit kunnen veralgemenen.

Daarnaast zou het kenbaar maken van autisme tegenover leerkrachten en leerlingen ook kunnen leiden tot meer sociale steun op school. Het zou belangrijk zijn voor het opbouwen van een positief zelfgevoel, legitimatie van verschillen en een gevoel van gemeenschappelijke identiteit met andere mensen met autisme (op en naast de school).

Tot slot: de positieve gevolgen van onthullen komen vaak van onverwachte kant

Het is dus niet zo zeker dat je autisme vertellen aan klasgenoten zoveel positieve gevolgen heeft in het terugbrengen van vooroordelen en stigma. Het is mogelijk dat de sociale afstand verminderd, dat de positie van uw zoon in de groep verbetert, en hij minder persoonlijk aangesproken wordt op zijn ‘autistisch gedrag’.

Toch vraag ik me af of het wel zozeer het autistisch gedrag is dat het meest de stigmatisering voedt.  Het is volgens mij maar één van de vele elementen die daartoe leiden, waarbij groepsdynamiek, zowel binnen de schoolorganisatie als binnen de klasgroep, en maatschappelijke beïnvloeding ook een belangrijke rol spelen.

Om af te sluiten denk ik dat de positieve gevolgen van onthullen toch eerder komen van een kant waarop dat niet verwacht wordt (vooral dan door mensen vanuit de omgeving). Het zal volgens mij meer voordelen kan hebben die geen verband hebben met meer aanvaarding, zoals het gevoel van authenticiteit voor het gestigmatiseerde individu. Het zou iemand met autisme bijvoorbeeld kunnen bevrijden van de druk van geheimhouding, zodat daar minder energie ingestoken wordt, en ook dit deel van de identiteit beleefd kan worden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.