Een lezeres die regelmatig mailtjes met vragen stuurt, Marleen, is onlangs voor het eerst bij een autismecoach geweest. Dat was voor haar een grote stap, schreef ze mij. ‘Het eerste wat deze anders wel sympathieke dame me vroeg was ‘wat gaat bij jou vanzelf?’ Daar kon ik nu eens geen antwoord op geven. Het is sindsdien in mijn hoofd blijven dwalen, en ik lig er soms nog van wakker ’s nachts. Hoe zou jij op zo’n vraag antwoorden?’

Als ik die vraag zou krijgen zou ik die meteen vragen om verduidelijking. Ik zou de vraag niet vanzelf begrijpen. Met die vraag kan de autismecoach verschillende dingen bedoelen. Wat ik spontaan doe, wat voor mij weinig energie kost, waar ik goed in ben, of wat lukt wanneer alle omstandigheden goed zitten. Dat zijn veel verschillende vragen. H/zij zou me moeten zeggen wat hij precies wil weten, en liefst één vraag per keer.

Ik veronderstel dat die coach een eerlijk antwoord verwacht, en geen praatje om mezelf te verkopen of beter voor te stellen dan ik ben. Ik veronderstel ook dat h/zij niet verwacht dat ik basale levensfuncties (ademen, bloed rondpompen, bewustzijn) vernoem. Ik zou dus vooral antwoorden dat er niet meteen is iets waar ik aan denk dat uit zichzelf lukt bij mij. Die vraag beantwoorden zou al een mooi voorbeeld zijn van iets dat zeker niet vanzelf gaat.

Veel dingen beginnen wel spontaan in mijn hoofd, maar de uitvoering lukt niet vanzelf. Ik neem niet vanzelf initiatief, ik verander niet vanzelf van handeling. Ik merk wel snel een detail op, iets dat niet klopt, iets dat mijn aandacht trekt, en energie vraagt om verder te gaan.

Het meeste wat ik doe, gaat dus niet moeiteloos. Er wringt, schuurt, duwt en trekt van alles. Meestal voel ik een tegenwerkende kracht die me ervan weerhoudt iets vanzelf te kunnen. Het meeste dat ik doe vergt energie, nadenken, kiezen, opletten of herstellen. Ook waar ik veel van weet of wat ik graag doe, kost energie bij het eraan beginnen en het beëindigen ervan. Tussenin zijn er momenten waar het vanzelf lijkt het gaan, maar ik weet niet zeker of dat zo is.

Misschien lukt het mij het meest vanzelf om op te merken wat anderen fout doen, hoe ze onduidelijk zijn, gevolgd door diepgaande interesse voelen voor bepaalde thema’s, eerlijk. voelen wat ik van iets vind, nood hebben aan rust, duidelijkheid en voorspelbaarheid en op mijn eigen manier naar iets of iemand kijken. Dat gaat niet altijd vanzelf, maar het kan vanzelf gaan, het hangt af van mijn mijn energie, mijn stress, prikkels, gezondheid en de situatie.

Mocht een autismecoach mij die vraag dus stellen zou ik antwoorden: bijna niets lukt voor mij vanzelf, sommige dingen lukken soms vanzelf, als alles goed zit, maar ik kan niet zeggen dat ik iets zou kunnen opnoemen zonder dat het energie kost of dat ik er op een of andere manier bijzondere aandacht aan moet geven. Dat bewust kunnen brengen vind ik op zich eigenlijk wel een mooi talent.