Stel je voor dat het menselijk brein een onbetaalbaar meesterwerk is, vol met unieke functies zoals taal, abstract denken en creativiteit. Sommige wetenschappers denken nu dat autisme de onbedoelde bijwerking of ‘prijs’ is die we betaalden voor die ongelooflijke ontwikkeling. Maar is dat wel het hele verhaal? Laten we eens dieper in de materie duiken.

Wat zeggen de wetenschappers?

Onderzoekers Starr en Fraser van Stanford University publiceerden een studie die stelt dat autisme niet zomaar een genetisch ongelukje is. Ze keken naar de evolutie van onze hersencellen en ontdekten iets opmerkelijks. Bepaalde hersencellen die we heel veel hebben, de zogenaamde L2/3 IT-neuronen, zijn bij mensen extreem snel geëvolueerd in vergelijking met onze naaste verwanten, de mensapen.

Deze snelle evolutie ging gepaard met een verlaging van de ‘activiteit’ van veel genen die we vandaag de dag linken aan autisme. Het idee is dat deze genetische verandering ons brein de voorsprong gaf die het zo uniek menselijk maakte. Autisme zou dan de keerzijde van de medaille zijn: een gevolg van deze snelle, evolutionaire verschuiving.

De verleiding van CRISPR

Het onderzoek is technisch indrukwekkend, maar de auteurs wekken met hun conclusies ook een aantal ethische vragen op. Ze suggereren dat de genetische techniek CRISPR kan worden gebruikt om hun hypotheses te testen.

Dit klinkt misschien als ‘gewoon wetenschap’, maar bij autistische mensen, waaronder ikzelf, zorgt dit voor een koude rilling. De geschiedenis van autisme ‘behandeling’ is er een van geweld — van gedwongen therapieën tot elektroshocks en chemische ‘behandelingen’. Nu dreigt een nieuwe generatie van genetische ‘correctie’.

Wat zou er verloren gaan als we met technologie zoals CRISPR een poging zouden doen om autistische genen te beïnvloeden? Zonder de beperkingen, het lijden en de last van autisme licht op te nemen, zou het een wereldwijde rijkdom aan talent, bijzondere perspectieven en eigenheid kunnen doen verdwijnen. Het risico is dat we niet alleen een deel van de menselijke diversiteit uitwissen, maar ook de onvervangbare bijdragen van autistische mensen aan wetenschap, kunst en technologie.

Wat betekent dit vanuit autistisch perspectief?

De theorie van een ‘prijs’ of ‘bijwerking’ van de evolutie voelt namelijk ongemakkelijk. Het impliceert dat autistische eigenschappen een fout zijn in een verder perfect systeem.

Als autistisch mens weet ik dat mijn brein de wereld anders verwerkt, niet per se beter, niet per se slechter. Ik zie misschien patronen en details die anderen missen. Mijn intense focus op bepaalde onderwerpen, vaak ‘hyperfocus’ genoemd, heeft me in staat gesteld om complexe materie diepgaand te begrijpen. Dit kan beperkingen opleveren, last maar kan ook een eigen manier van denken betekenen dat op de juiste momenten het verschil kan maken waar alle anderen vast geraakt zijn.

De theorie van neurodiversiteit is een van de verklarende theorieën van autisme, die in dit artikel niet meegenomen worden. Wat als de evolutie niet leidde tot één perfect brein, maar juist tot een breder scala aan verschillende breinen? Autisme zou dan niet enkel een ‘fout’ zijn, maar een van de vele onderdelen van onze collectieve menselijke veerkracht. Sommige mensen zijn goed in sociale interactie, anderen zijn beter in het zien van details en het vinden van patronen. Samen, als collectief, vormen we een sterkere soort.

De belangrijke kanttekeningen van het onderzoek

Het onderzoek van Starr en Fraser is technisch indrukwekkend, maar heeft ook duidelijke beperkingen. Het onderzoek keek slechts naar een klein aantal mensapen en maakte gebruik van minihersenen die in een lab zijn gekweekt. Deze ‘minibreinen’ zijn ongelooflijk, maar ze bootsen de complexiteit van een volledig menselijk brein niet perfect na.

Bovendien baseert de studie zich voornamelijk op de genen die gelinkt zijn aan zeldzame, monogene vormen van autisme. De overgrote meerderheid van autisme is echter polygeen, wat betekent dat het wordt beïnvloed door honderden genen, elk met een klein effect. Hierdoor is het gevaarlijk om de conclusies van deze studie over de zeldzame genen te vertalen naar alle vormen van autisme.

Wat betekent dit voor ons?

Dit onderzoek is een stap vooruit in ons begrip van de biologische oorsprong van autisme, maar het vertelt niet het hele verhaal. De focus op een ‘prijs’ of ‘bijwerking’ kan schadelijk zijn. De echte uitdagingen waar autisten mee te maken hebben, komen vaak voort uit een maatschappij die niet is ingericht op hun neurologische verschillen.

Uiteindelijk is het belangrijk dat we blijven inzetten op een inclusieve neurowetenschap die niet alleen onderzoekt hoe autisme ontstond, maar ook waarom het blijft bestaan. Een die niet alleen kijkt naar wat we ‘missen’, maar ook naar wat we uniek bijdragen. Want we zijn geen genetische ongelukjes, maar een volwaardig en essentieel onderdeel van de menselijke neurologische diversiteit.

Het oorspronkelijke Engelstalig artikel is vrij te lezen: Alexander L Starr, Hunter B Fraser, A General Principle of Neuronal Evolution Reveals a Human-Accelerated Neuron Type Potentially Underlying the High Prevalence of Autism in Humans, Molecular Biology and Evolution, Volume 42, Issue 9, September 2025, msaf189, https://doi.org/10.1093/molbev/msaf189

Dit artikel verscheen eerder op op www.medium.com @Tistje als betalend artikel onder de titel ‘The Evolutionary Paradox: Is Autism the Secret Price of the Human Mind?’