Ik ben Sam, autistische man en schrijver, en ik ben al 17 jaar samen met Roos, de liefste autistische vrouw die ik ken. Wie alleen de clichés over Valentijn kent – rode bloemen, restaurants, verrassingen – zou waarschijnlijk denken dat wij met zijn tweeën de slechtst mogelijke cast zijn voor een romantische film. Toch is net die combinatie, twee autistische mensen met elk hun eigen gebruiksaanwijzing, de basis van een van de meest duurzame liefdesverhalen die ik ken: het onze.

Op mijn blog krijg ik rond Valentijn elk jaar dezelfde soort vragen: “Beseffen autisten wel wat Valentijn betekent voor hun partner?” of “Wat kan ik kopen voor mijn autistische man/vrouw zodat hij/zij weet dat ik hem/haar graag zie?”. Mijn vaste antwoord is ondertussen: vraag het hem/haar/hen op je eigen manier. Liefde is al moeilijk genoeg; het wordt pas echt ingewikkeld als je het moet doen volgens regels die niet bij je brein passen/

“Wij zijn niet anti‑romantiek. We zijn anti‑toneel.”

Hoe wij romantiek beleven

Voor Roos en mij is romantiek geen verrassingstrip naar Parijs of Venetië, geen dure juwelen en zelden een druk restaurant. Romantiek voelt voor ons als: elkaar niet moeten uitleggen waarom we iets lastig vinden, niet doen alsof we sociaal soepel zijn als we dat niet zijn, elkaars autistische logica herkennen en serieus nemen.

Onze liefde leeft in kleine, herhaalbare dingen. We kijken dezelfde series opnieuw, omdat voorspelbaarheid rust geeft. We hebben favoriete wandelroutes, favoriete plekken waar we weten hoe het er ruikt, klinkt en voelt. Wat voor anderen saai lijkt, is voor ons een vorm van intimiteit: telkens opnieuw kiezen voor wat veilig en vertrouwd is, samen.

Eerder op deze blog schreef ik al eens dat liefde ervaren en geven voor mij het moeilijkste én het belangrijkste is. Dat klopt nog altijd. Ik ben van nature niet diegene met grote romantische verklaringen op de juiste momenten, integendeel. Ik vergeet in de wirwar van gedachten en prikkels soms gewoon te zeggen dat ik veel van Roos hou, zelfs al voel ik dat diep vanbinnen. Daarom schrijf ik het soms op, in een bericht of in een blog, omdat taal op papier mij helpt om mijn gevoelens te ordenen.

Valentijn als vreemde taal

Valentijnsdag is voor mij lang een soort vreemd taaldictee geweest. De sociale rituelen – flirten, hints lezen, weten wat “normaal verliefde koppels” doen – voelden als een taal met ongeschreven grammatica. De vragen die rondspoken zijn vaak niet romantisch, maar angstig: doe ik genoeg, doe ik het juist, vergeet ik geen “belangrijk” detail dat ik eigenlijk niet ken?

Op deze blog schreef ik ooit dat mensen met vragen over cadeaus voor hun autistische partner vaak al het antwoord in hun vraag meenemen. Ze twijfelen omdat ze proberen te raden in plaats van te vragen. Voor Roos en mij werkt dat net andersom: wij hebben geleerd te vragen in plaats van te raden. Zeker rond Valentijn.

We hebben ervaren dat Valentijn heel vermoeiend kan zijn als we meegaan in wat in het algemeen van ons wordt verwacht. Onuitgesproken verwachtingen, verrassingen, “spontane” romantische acties: dat zijn allemaal ingrediënten voor misverstanden en overprikkeling. Onze mooiste Valentijnsmomenten zijn meestal de momenten die vooraf rustig besproken en gepland zijn.

“Het mooiste komt niet altijd onverwacht. Soms komt het gewoon op tijd, met een goede planning.”

Twee autistische partners: vaak meer begrip maar ook meer werk

Soms denken mensen dat twee autistische partners samen automatisch beter zouden “klikken”. De realiteit is veel subtieler en minder vanzelfsprekend. We begrijpen op bepaalde momenten beter elkaars overprikkeling, moeite met sociale scripts en nood aan structuur heel goed. Dat scheelt wel wat uitleg en schaamte. Als één van ons zegt dat het genoeg is, weet de andere meestal wat dat betekent.

Maar autistisch zijn is geen één model. Roos en ik hebben andere triggers, andere energiecurves, andere manieren om emoties te tonen. Wat voor mij rust is, kan voor haar net leeg voelen. Wat haar goed doet, kan voor mij te chaotisch zijn. We hebben, net als de meeste andere koppels, moeten leren communiceren over hoe we in dezelfde ruimte op ons gemak kunnen zijn. Dat kwam niet vanzelf; daar zit zeventien jaar werk in, en hulp van onze autismecoach. Liefde is niet alleen een werkwoord, we werken er graag aan, het is voor elk van ons, op een andere manier wellicht, een van onze favoriete ‘fieps’ of preoccupaties.

Dat werk heeft vooral mooie kanten. Omdat we allebei weten hoe het is om buiten de norm te vallen, is er een diepe solidariteit. We verwachten niet van elkaar dat we “zoals verwacht” doen op commando. We zoeken samen naar wat voor ons goed voelt of werkt, ook als dat zeer haaks staat op wat marketing op Valentijn ons proberen te verkopen.

Liefde: zacht, voorspelbaar en concreet

Op. mijn blog heb ik het vaak over prikkels, structuur en voorspelbaarheid. Dat is in onze relatie niet anders. Een romantisch diner in een druk restaurant is voor ons allebei eerder een hinderloop dan een liefdesfeest. Geluid, geuren, licht, mensen die langs je tafel lopen – het is allemaal input die eerst gefilterd moet worden voordat er nog ruimte overblijft voor “gezelligheid”.

Daarom doen we het bewust anders. We plannen onze Valentijn meestal thuis of op een rustige plek. We kiezen eten dat we kennen. We zorgen voor licht en geluid die we zelf kunnen sturen. En we spreken op voorhand af wat we ongeveer gaan doen, zodat er geen sociaal script in de lucht hangt dat we denken te moeten raden.

Dat klinkt misschien minder romantisch in de meest gebruikelijke zin, maar voor ons is het juist de sleutel om er wél van te kunnen genieten. Zodra het sensorische decor klopt, hebben we aandacht over voor elkaar, voor een gesprek, voor een zachte aanraking die niet ineens te veel is.

Zeg op het op jouw – onze – eigen manier

In het stuk “‘Zeg het op jouw eigen manier’ … autisme en Valentijn” schreef ik eerder dat Valentijn niet per se een negatieve of vermoeiende dag hoeft te zijn. De kern daarvan leef ik nu samen met Roos. Wij vieren liefde liever op een manier die bij onze relatie past dan op een manier die mooi staat op een foto.

Soms is dat een filmavond op de bank, soms een uitje naar zee, soms samen werken aan een project.. Soms gaan we naar ons favoriete restaurant waarvan we de kaart, de setting en de prikkels al kennen. De leukste dingen die we gedaan hebben, waren bijna altijd dingen die we enkele dagen tot weken op voorhand bespraken.

Ik moet mezelf er nog steeds regelmatig aan herinneren om Roos duidelijk te laten weten dat ik van haar hou. In de chaos van dagelijkse gedachten en prikkels vergeet ik dat soms. Maar net daarom zijn kleine, bewuste momenten zo belangrijk. Een zin op een post‑it, een bericht, een gedeelde herinnering, een grap die alleen wij snappen – dat zijn de draadjes waar onze Valentijn uit geweven is.

“Liefde hoeft geen dramatische bekentenis te zijn op één dag. Het mag ook een reeks kleine, soms te laat verstuurde signalen zijn die samen een leven vormen.”

Liefde, onverwacht mooi, en gepland

Op mijn blog schrijf ik ook vaak over structuur, overzicht en het idee dat “het mooiste onverwacht komt”. Ik ben daar door de jaren heen genuanceerder naar gaan kijken. Onverwachte schoonheid is heerlijk, maar alleen als de basis veilig genoeg is. Voor twee autistische mensen zoals wij komt het mooiste niet vanzelf uit chaos, maar juist uit een goede balans tussen voorspelbaarheid en ruimte.

Onze liefde is niet één grote verrassing, maar een langgerekte dialoog. Soms botsen we, soms zitten we langs elkaar heen, soms is Valentijn gewoon een dinsdag met iets meer chocola. En toch is dat, in al zijn eenvoud, precies het soort liefde waar ik vroeger naar zocht toen ik me afvroeg of iemand zoals ik ooit echt een relatie kon hebben.

Valentijnsdag laat elk jaar opnieuw zien hoe smal het maatschappelijke beeld van liefde vaak is. Op deze blog probeer ik al sinds februari 2008 te laten zien dat er veel meer verhalen zijn dan dat ene script. Het onze is er één van: twee autistische mensen, zeventien jaar samen, niet omdat we het spel van de romantiek zo goed meespelen, maar omdat we koppig onze eigen regels zijn blijven schrijven.

Als ik één ding heb geleerd, is het dit: de mooiste Valentijn is niet de dag waarop je het dichtst in de buurt komt van het ideaalbeeld, maar de dag waarop je eerlijk durft te zeggen wat jij nodig hebt om liefde te kunnen voelen en geven – en iemand naast je hebt die dat samen met jou wil ontdekken.