Games zijn al lang niet meer alleen voor de lol. Wetenschappers en hulpverleners gebruiken ze ook om autisme beter te begrijpen. Mensen met autisme ervaren de wereld vaak anders. Ze zien andere details, en prikkels zoals geluid of licht komen soms heel hard of juist heel zacht binnen.

In de VS en Vlaanderen gebruiken ze games die met autisme hebben te maken op twee heel verschillende manieren. Maar als we hier kritisch naar kijken, roept dat wel belangrijke vragen op.

Amerika: Meten in de hersenen

Onderzoekers in de VS bedachten het computerspel Geode. Je zoekt in dit spel edelstenen door naar lichtflitsen te kijken. Er is geen tekst of uitleg. Dat is positief, want zo kan iedereen meedoen, ook mensen die niet of moeilijk praten.

De onderzoekers willen meten hoe de hersenen informatie verwerken. Ze zien dat jongeren met autisme het soms lastig vinden als er heel veel prikkels tegelijk zijn.

Maar er is ook veel kritiek op het spel. Die gaat vooral over de invalshoek waarmee de Amerikaanse onderzoekers autisme gebruiken in hun spel. Ze zoeken naar ‘ruis’ in de hersenen en willen het spel gebruiken om medicijnen te testen. Maar een brein dat prikkels op een andere manier filtert, wordt geopperd, hoeft niet per se te verbeteren. Het is volgens critic gewoon een andere manier van waarnemen. Mensen met autisme moeten door wetenschappers niet zozeer als een meetbaar object gezien worden,, maar als mensen met een heel eigen kijk op de wereld.

Vlaanderen: Voelen hoe het is

In Vlaanderen zijn er ook spellen waarin autisme een rol speelt, maar het doel is anders. De spelmakers willen dat de omgeving, zoals familie en hulpverleners, autisme beter leert begrijpen (psycho-educatie).

In de computergame Kingfisher speel je een personage met autisme. Je merkt hoe moeilijk het is als je achtergrondgeluiden niet kunt wegfilteren. De escape room-game Het atelier van René gaat nog verder. Spelers stappen in een kamer met onduidelijke regels en heel veel prikkels. Ze voelen daar zelf veel stress en frustratie.

Maar ook deze aanpak heeft een grens. Een escape room of een computerspel stopt na een uurtje. Je kunt daarna gewoon weer terug naar je rustige leven. Voor een aantal autistische mensen is de overprikkeling de hele dag aanwezig. Ook op deze spellen is er online (en elders) kritiek te vinden. Deze spellen laten immers vooral chaos en stress zien. De spellen zouden vergeten de positieve kanten te laten zien, zoals heel precies kunnen werken of een enorme focus hebben. Sommige critici vinden dat de spellen moeten oppassen dat deze spellen niet alleen maar voor medelijden zorgen.

Een goede balans zoeken

Als we autisme goed willen ondersteunen, moeten we zoeken naar een goede balans tussen het medische model en het sociale model. We mogen autisme niet alleen als een ziekte of medisch defect zien. Maar we mogen ook niet doen alsof het alleen de schuld is van een drukke maatschappij. Zelfs in een rustige, goed aangepaste omgeving blijft de prikkelverwerking anders. Dat kost veel energie, en daarom is gerichte, professionele zorg soms echt hard nodig.

Games en belevingsspellen zijn een mooi begin om elkaar beter te begrijpen. Maar echte vooruitgang begint pas als we stoppen met alleen maar nabootsen of meten op een scherm. We moeten vooral luisteren naar hoe mensen met autisme hun leven zélf ervaren. Vanuit dat gesprek kunnen we de zorg en de samenleving pas echt verbeteren.