Op sociale media, zoals op Instagram, circuleert momenteel bovenstaande, opvallende campagne van Emino vzw over onzichtbare aandoeningen op de werkvloer.

Emino vzw is een organisatie die mensen begeleidt die drempels ervaren op de arbeidsmarkt, door bijvoorbeeld een ziekte, arbeidsbeperking, taal of levensfase. Hun missie is om werknemers en werkgevers te begeleiden en ze bieden langetermijnopvolging aan ’tot het écht werkt’.

Ze richten zich daarbij onder meer op de één op de drie werkende Belgen die leeft met een gezondheidsprobleem dat vaak niet meteen zichtbaar is, met als doel dit bespreekbaar te maken. Dat is een nobel en hoognodig streven in het huidige werklandschap.

Toch roept de uitwerking van deze specifieke campagne, die inzet op een bekende internetmeme rond autisme, stevige vragen op. De campagne mist volgens mij volstrekt haar doel door een gebrek aan voeling met de boodschap die ze onbedoeld uitdraagt.

De valkuil van de memecultuur

De bewuste afbeelding toont de zogenaamde ‘Mocking SpongeBob’. SpongeBob Squarepants, een Amerikaanse tekenfilmfiguur, staat voor pure, bijna naïeve vrijheid en enthousiasme. Hij vindt oprecht geluk in eenvoudige dingen, zoals zijn baan.

In de online cultuur wordt dit beeld exclusief ingezet om een voorgaande stelling belachelijk te maken of te bespotten. Visueel neemt de figuur een houding aan die, met de flapperende armen en opengesperde ogen, pijnlijk hard kan herinneren aan een karikatuur van iemand die overprikkeld is of een ongewone motoriek toont. Dit element roept direct een spottende bijklank op. Dat vormt een wrang contrast met de ernstige oproep van Emino vzw om op het werk constructief in gesprek te gaan over drempels.

De mythe van ‘een beetje autisme’

De tekst op de meme – “HEBbEn wE nIeT ALLeMAAL eEn BEEtJe aUTIsMe?” – is een uitspraak die ik, net als veel mensen met autisme, maar al te goed ken.

Vaak is het bedoeld als een verbindende of sussende opmerking, maar in de praktijk minimaliseert het de dagelijkse impact. Dat iedereen weleens behoefte heeft aan rust, voorspelbaarheid of structuur, maakt iemand nog niet autistisch. Door de typische wisselende hoofdletters en kleine letters te gebruiken, lijkt de maker van de campagne deze dooddoener op de korrel te willen nemen. Door de tegenstrijdige opmaak en de visuele grap gaat die kritische noot echter volledig verloren in de verwarrende uitvoering.

Balanceren tussen medisch en sociaal

De affiche en de website van de organisatie stellen onomwonden: “Niet alles wat je meeneemt naar het werk is zichtbaar” en spreken in hun communicatie vaak over een “ziekte” of “gezondheidsprobleem”.

Autisme louter als een ‘ziekte’ framen, en beweren dat autistische mensen elke dag ziek naar hun werk gaan, wringt volgens mij met de bredere aannames van de doelgroep. Autisme mag dan wel een klinische ontwikkelingsstoornis zijn, en het kan kloppen dat veel autistische mensen om allerlei redenen (pesten, onaangepaste context, geen of weinig begeleiding) ziek zijn van hun werk, toch vind ik de Instagramreclame ongepast.Als autistisch persoon zoek of ga ik bovendien nooit alleen met mijn autisme naar werk. Ik doe dat met mijn volledige talenten en beperkingen.

Van Emino zou ik een meer genuanceerde en verhelderende benadering verwachten. Een benadering die het midden tussen de medische en sociale invalshoeken. Een betere benadering die onder andere de noodzakelijke erkenning van reële, soms zware beperkingen en de medisch-biologische kant van de diagnose erkend. Een benadering die ook heeft voor de maatschappelijke context en de drempels die de omgeving opwerpt.

Tot slot:: verheldering is minstens op zijn plaats

Emino lijkt met hun meme-campagne volop voor de klassiek medische invalshoek te gaan. Ze lijken de complexe, gelaagde wisselwerking te herleiden tot de eendimensionale term ‘ziekte’ en doen daarmee volgens mij afbreuk aan de eigenheid en de autonomie van autistische werknemers en werkzoekenden.

De organisatie, die meer dan 20 jaar expertise heeft en ruim 250 coaches telt, heeft ongetwijfeld de slagkracht om een verschil te maken op de werkvloer. De wens om een warme, open omgeving te creëren waar werknemers in alle veiligheid hun noden kunnen uiten, is ontzettend waardevol.

Een goede bewustwordingscampagne vraagt volgens mij toch een beter begrip van de leefwereld van de mensen om wie het gaat. Het combineren van een ironische internetgrap met eenzijdige terminologie creëert geen veiligheid. Het vergroot veeleer het risico dat de drempel naar een open, constructief gesprek op het werk juist hoger wordt. Als autistisch persoon zou ik toch minstens een verontschuldiging en opheldering verwachten van een organisatie die zichzelf ernstig neemt.