“U bent vast ergens eind de dertig?”

Ik sta aan de kassa. 53 jaar oud, met zere knieën en een hoofd vol levenservaring. En toch plakt de kassamedewerker er vrolijk een leeftijd van 35 op. Het gebeurt zo vaak dat het bijna een running joke is geworden: ik “zie er blijkbaar jong uit voor mijn leeftijd”. Maar heeft dat eigenlijk iets met autisme te maken – of maken we onszelf gewoon een iets te mooi verhaal wijs?

Wat zegt de wetenschap: blijven we echt langer jong?

Als je TikTok en Instagram mag geloven, is het haast een vaststaand feit: autistische mensen zouden er structureel jonger uitzien dan ze werkelijk zijn. Je zou haast denken dat er een promotiecampagne zoals hierboven uitgerold wordt. Al vliegen allerlei theorieën in het rond. We zouden minder mimiek hebben en dus minder rimpels, we komen minder in de zon, of we kleden ons jeugdiger. Het klinkt herkenbaar en het streelt het ego, zeker als je zelf weer eens te jong wordt geschat.

Maar duik je in de wetenschap, dan krijg je een heel ander, ontnuchterend beeld. Neem de bekende Dunedin-studie, waarin onderzoekers ruim 900 mensen volgden tot hun 45ste. Ze keken naar biologische veroudering, lieten onafhankelijke beoordelaars de gezichten schatten en brachten de algemene gezondheid in kaart. De uitkomst haalt de mythe van de ‘eeuwig jonge autist’ genadeloos onderuit: hoe meer autistische trekken iemand had, hoe sneller de biologische veroudering verliep, hoe ouder het gezicht werd geschat en hoe slechter de lichamelijke gezondheid was.

Kortom: in deze grote groep zagen mensen met veel autistische kenmerken er gemiddeld juist ouder uit dan hun leeftijdsgenoten zonder autisme. Het idee dat autisme een soort ingebouwde anti-aging is, klopt dus niet.

Ook andere studies bevestigen die kwetsbaarheid. Onderzoek naar epigenetische ‘leeftijdsklokken’ in het bloed van volwassenen met autisme toonde weliswaar geen algemene versnelde veroudering aan, maar vond wél verhoogde waarden van PAI-1, een eiwit dat wijst op een hoger risico op hart- en vaatziekten.

De slijtageslag vanbinnen

Als we inzoomen op wat er écht in het lichaam en brein gebeurt, wordt duidelijk waarom dat romantische beeld van ‘lang jong blijven’ best nadelig is. Neurowetenschappers zien bij een deel van de autistische volwassenen signalen dat het brein harder slijt: de hippocampus krimpt sneller, hersengolven vertragen eerder en er zijn atypische veranderingen in de witte stof. Het zijn de sporen van een zenuwstelsel dat constant overuren draait.

Ook lichamelijk stapelen de risico’s zich op, met een hogere kans op chronische ziekten. Veroudering is voor ons vaak niet alleen een biologisch proces, maar ook een psychisch en sociaal gevecht. Je kunt je op je dertigste al hoogbejaard voelen door overprikkeling en burn-outs, terwijl je je op je vijftigste misschien pas ‘jong’ en vrij voelt omdat je jezelf eindelijk accepteert. Je knie kan 70 voelen, je huid 40 en je hoofd 25. Alles loopt door elkaar heen.

Waarom we dan tóch vaak jonger worden geschat

Blijft natuurlijk de vraag: als ons lichaam juist sneller slijt, waarom ervaren dan zoveel autistische volwassenen dat de buitenwereld hen steevast jonger schat? Daar komen psychologie, levensstijl en vooroordelen om de hoek kijken.

• Leefstijl en mimiek: Minder zonlicht betekent minder uv-schade. En wie van nature minder extreme gezichtsuitdrukkingen gebruikt, bouwt minder lach- of fronsrimpels op. Het is een logische verklaring, al heeft het meer met leefstijl te maken dan met de neurologie van autisme zelf. Je ziet er jonger uit omdat je dingen doet die beter zijn voor je huid.
• De comfort-garderobe: Veel van ons kiezen kleding op basis van sensorisch comfort. Zachte stoffen, sneakers, een fijne hoodie en een noise-cancelling koptelefoon. In onze maatschappij wordt die comfortabele stijl al snel gelabeld als ‘jeugdig’ of ‘studentikoos’, zeker in vergelijking met strakke maatpakken of mantelpakjes in een maat te klein
• Een andere tijdlijn: We volgen vaak niet het standaard spoorboekje van het leven. Laat uit huis, een grilliger carrièrepad, soms geen traditioneel gezinsleven. Omdat de maatschappij ‘volwassenheid’ vaak afmeet aan een koophuis, een vaste baan en twee kinderen, word je zonder die vinkjes al snel als ‘jonger’ of ‘nog niet gesetteld’ gezien.

De pijnlijke kant: infantilisering

Er speelt nog een veel hardnekkiger probleem: infantilisering. Autisme wordt in de media en hulpverlening nog altijd te vaak afgeschilderd als iets dat synoniem is voor onvolwassenheid. Autistische kinderen worden echter gewoon volwassen, maar de maatschappij blijft ons vaak zien als ‘een kind in een volwassen lichaam’.

Als er je hele leven over jouw groep wordt gepraat alsof jullie de wereld niet helemaal snappen, sijpelt dat door in hoe mensen je behandelen. Je wordt sneller betutteld, je mening weegt minder zwaar en je autonomie wordt makkelijker aan de kant geschoven. Dat voelt misschien alsof ze je ‘jonger inschatten’, maar eigenlijk is het een subtiele vorm van discriminatie: je wordt simpelweg minder volwassen behandeld.

De spiegel versus de realiteit

Het levert een vreemd dubbel gevoel op. Autismeblogs staan vol met verhalen van volwassenen die zich zorgen maken over hun toekomst, over vroege uitputting en de angst voor fysieke aftakeling in een zorgsysteem dat ons niet begrijpt. Aan de ene kant is er dat flatterende verhaal van “wat zie je er jong uit!”, en aan de andere kant de harde realiteit van een uitgeput lichaam.

“Mijn gezicht krijgt complimenten, maar mijn lijf schreeuwt om een goede kinesist.”

Dat is geen luxeprobleem. Als we de mythe in stand houden dat autisten ‘lekker jong blijven’, bagatelliseren we de echte nood aan ondersteuning en de diepe vermoeidheid waar sommigen mee kampen.

Autisme is geen verjongingskuur. Het is een andere, vaak veel intensievere manier van leven in een wereld waarvan de meeste omgevingen (niet allemaal) niet op jouw manier van bestaan is gebouwd. Dus als je 48 bent en voor 35 wordt aangezien: geniet gerust van het compliment. Maar vergeet niet dat je zenuwstelsel, je hart en je brein wél gewoon recht hebben op serieuze zorg en rust. En jijzelf hebt recht op een samenleving die je niet alleen jonger schat, maar je bovenal als een volwaardige volwassene behandelt.

Waar zou jij het liefst meer erkenning voor krijgen: voor de uitputting en fysieke tol die niemand aan de buitenkant ziet, of voor het ongemak dat ontstaat wanneer je wéér niet serieus wordt genomen omdat je er ‘te jong’ uitziet?