Na een schietpartij in Rotterdam vragen veel mensen zich af: zijn mensen met autisme gevaarlijker? De dader zei dat hij autisme heeft. Maar klopt dat wel? Laten we eens kijken naar wat experts en mensen met autisme zelf zeggen.

Op 28 september (vorige week) was er een schietpartij in Rotterdam. Drie mensen zijn overleden. De dader, Fouad L., had al eerder problemen met de wet (veroordeling wegens dierenmishandeling). Toen hij ging voor arts studeren aan een universiteit, moest hij daarom een psychologische beoordeling ondergaan. Hij was daarom boos en zei dat zijn aspergevorm van autisme (en hoogbegaafdheid) de reden was voor wat hij deed.

Een Nederlandse journalist, Chris Klomp, schreef er een opinieartikel over, dat erg kritisch ontvangen werd door de autismegemeenschap. Ook op X (het vroegere Twitter) schreef hij ongenuanceerde commentaar. In zijn artikel schreef hij dat autisme soms een rol speelt in strafzaken, maar dat er nog veel onduidelijk is over het verband tussen autisme en criminaliteit. Hij heeft het over een ‘breed spectrum’ en dat er vaak meerdere factoren tegelijk spelen. Sommige kenmerken van autisme (zoals een sterk gevoel voor goed en kwaad) werken beschermend, anderen maken dat autistische mensen net meer risico vormen. 

Volgens Klomp is het niet eerlijk om te zeggen dat autistische mensen gevaarlijker zijn, maar is het ook niet goed om de mogelijke risico’s helemaal te negeren. Hij suggereert dat hij schrijft wat ‘iedereen denkt’, en dat er de afgelopen twintig jaar gemiddeld 40 strafzaken geweest zijn waarin sprake is van autisme. Volgens bepaalde autistische critici is dat verwaarloosbaar weinig. Volgens andere critici heeft het weinig zin te turven hoeveel keer het woord autisme is gevallen in rechtszaken omdat er volgens hen ongenuanceerd wordt omgesprongen met de term ‘autisme’ in en rond de rechtbank.

Anne van A-typist, een bekende Nederlandse blogger, reageerde niet lang daarna met haar eigen degelijk geschreven artikel.  Ze wijst erop dat sommige mensen denken dat als je autisme hebt, je sneller boos kunt worden of dingen doet zonder na te denken. Maar er zijn ook goede dingen. Sommige mensen met autisme kunnen heel goed aanvoelen hoe iemand anders zich voelt. En ze vinden het vaak moeilijk om te liegen. Als mensen denken dat autisme gevaarlijk is, is dat slecht voor iedereen met autisme. Ze krijgen dan minder kansen in het leven. Volgens Anne is er geen bewijs dat mensen met autisme gevaarlijker zijn. Sterker nog, ze zijn vaker slachtoffer dan dader. We moeten dus voorzichtig zijn met wat we zeggen en denken.

Er kwam veel (positieve) reactie op haar artikel, en het werd veel gedeeld. Sommige mensen met autisme vonden echter dat het op zich al (te) erg is om criminaliteit met autisme in verband te brengen, en dat we op insinuaties in die richting überhaupt niet mogen reageren. Dat leidt er volgens hen toe dat we ons teveel richten op autisme als een probleem. Ze willen dat mensen begrijpen dat iedereen met autisme anders is. En ze willen ook dat het artikel vertelt dat mensen met autisme vaak juist slachtoffer zijn, niet de dader. Precies zoals het artikel waarop ze deze kritiek uiten zegt, dus je kan je afvragen of ze het artikel überhaupt wel gelezen hebben.

Zelf vind ik dat we als samenleving al te snel geneigd zijn om mensen met opvallend, excentriek of minder sociaal passend gedrag, of ze nu bij criminaliteit of het tegenovergestelde betrokken zijn of niet, te beschouwen als autistisch. Sommige criminelen spelen daar handig op in om de aandacht te krijgen van media en bevolking. Dit gebeurt vaak zonder enige aanwijzing van (formele) diagnose en is schadelijk, zowel voor de autismegemeenschap als voor de persoon zelf. Als er een criminelen mijn blog lezen, daarom deze boodschap: denk goed na voor je je autisme bekend maakt na een misdrijf.

In een onderzoek van vorig jaar (oktober 2022) rond omgaan met verdacht gedrag, werd nagegaan om welke redenen autistische mensen in aanraking komen met criminaliteit. Zowel autistische als andere mensen bleken in het onderzoek even goed verdacht gedrag te herkennen. Autistisch zijn heeft volgens de onderzoekers geen invloed, wel hoe dicht iemands gedrag of gedachten bij de eigen leefwereld staat..

Anderzijds blijven autistische mensen in de eerste plaats mens, en geloof ik dat ook autistische mensen in staat zijn tot het stellen van misdrijven of misdaden. Als we willen focussen op de sterktes van autistische mensen, moeten we er ook bij nemen dat het organiseren en plegen van misdrijven mogelijk zijn, en autistische mensen niet enkel als potentieel slachtoffer zien.  Zoals Anne van A-typist schrijft: “Elk menselijk gedrag is onderhevig aan risicofactoren en op die manier zou je bijna alles dus een risicofactor kunnen noemen. De autist als potentiële moordenaar is daarmee net zo zeldzaam als het clichébeeld van de autist als genie.”

Het blijkt al bij al  moeilijk om te zeggen hoe vaak en waarom mensen met autisme betrokken zijn bij criminaliteit. Er zijn veel verschillende onderzoeken, maar die zijn vaak klein en niet duidelijk. De meeste onderzoekers zeggen dat er geen bewijs is dat mensen met autisme vaker crimineel zijn. Vaak zijn het bijkomende en aanverwante diagnoses, verslavingsproblematieken en omgevingsproblemen die het verschil maken.

Autisme zelf maakt iemand dus niet gevaarlijk, het is vaker de houding van (het criminele deel van) de samenleving waar het gevaar loert. We zouden, als autismegemeenschap, eerder moeten proberen te begrijpen waarom mensen met autisme vaak juist slachtoffer zijn. Zoals onder andere al aan bod kwam in een van mijn vorige artikelen op deze blog waarin ik beschreef dat volwassenen met autisme tot drie keer meer slachtoffer worden van misdrijven. Helaas haalt dit niet de krant of de media, hoewel het gaat om meer doden dan op mijn twee handen te tellen zijn.