“Er moet meer zijn dan dit.”

Deze fluistering weerklinkt wellicht, op een bepaald moment in het leven,, soms als een zucht, soms als een schreeuw. De Australische autistische auteur Greta J. Bradman vangt deze universele verzuchting en maakt haar tot fundament van een verrassend praktisch betoog. Want waar existentiële honger vaak verzandt in abstracte filosofie, wijst Bradman een tastbaar pad: waarden.

Wat is werkelijk belangrijk in jouw leven? Niet als intellectuele oefening, maar als dagelijkse realiteit die je tijd, energie en keuzes vormgeeft. In “What Matters to You” biedt Bradman – een Australische psycholoog, operazangeres én vrouw met autisme – een antwoord dat zowel diep persoonlijk als breed toepasbaar is: ontdek je waarden, en leef ernaar.

Voor Bradman werd dit geen theoretische verkenning. Als autistische vrouw die jarenlang haar eigen signalen niet begreep, vond ze pas na haar diagnose werkelijk thuis in zichzelf. Waarden werden daarbij niet alleen haar wegwijzers, maar ook haar medicijn.

Van buitenaf geleefd naar binnenuit gekozen

We laten ons leven vaak dicteren door externe ‘shoulds‘ (verplichtingen)’, schrijft Bradman. Je zou succesvol moeten zijn, sociaal vaardig, geliefd, energiek. We raken verstrikt in prestatiegerichtheid en goedkeuring, tot we onszelf niet meer herkennen zonder die verwachtingen.

Hiertegenover plaatst zij waarden: persoonlijke oriëntatiepunten die je helpen om te kiezen in plaats van te volgen, af te stemmen in plaats van te maskeren, te bouwen in plaats van te pleasen. Waarden zijn geen regels maar richting – ze geven stem aan jouw unieke ‘waarom’.

Autisme als onzichtbaar script

In een van de meest ontroerende passages beschrijft Bradman haar late autismediagnose. Jarenlang voelde ze zich anders – hypergevoelig, alert, intuïtief maar snel uitgeput. Ze was “een kameleon in elke kamer”, iemand die zich voortdurend aanpaste zonder te beseffen dat ze maskeerde. Ze dacht dat haar diepe empathie en gevoeligheid tekenen van zwakte waren, en dat haar worsteling met sociale codes aan haar karakter lag, niet aan haar neurotype.

Na haar diagnose begon ze te begrijpen wat werkelijk bepalend was in haar leven: haar intense interesses, haar behoefte aan duidelijkheid, haar sensorische gevoeligheid, haar diepgaande empathie en rechtvaardigheidsgevoel. Ze begreep waarom ze zich nooit écht thuis had gevoeld – en waarom ze zich steeds afvroeg: “Wat verwachten mensen hier van mij?”

Waarden als alternatief voor maskeren

Het keerpunt kwam niet alleen met haar diagnose, maar toen ze hulp zocht bij een ergotherapeut. Ze leerde hoe haar zintuiglijke systeem werkte, waar haar sociale kwetsbaarheden lagen – en vooral: hoe ze keuzes kon maken die haar welzijn dienden.

Waarden maakten hierbij het verschil. Waar ze vroeger automatisch voor sociaal wenselijk gedrag koos, kon ze nu afwegen: “Is dit in lijn met wat ik belangrijk vind?” Of: “Helpt dit gedrag me om de persoon te worden die ik wil zijn?” Zo transformeerde ze van leven op automatische piloot naar een bestaan afgestemd op haar innerlijk kompas.

Waarden werden haar taal voor herstel – een taal van zelfbegrip, zelfcompassie én zelfsturing.

Bradman onderscheidt twee soorten waarden: kernwaarden (zoals zorg, eerlijkheid, groei) en dreigingsgestuurde waarden (zoals controle, perfectionisme, vermijding). Die laatste worden actief wanneer we ons bedreigd voelen – fysiek, emotioneel of sociaal. Voor autistische mensen, die vaak leven in een staat van overprikkeling of onbegrip, is die dreigingsmodus eerder regel dan uitzondering.

Ze benadrukt: handelen vanuit controle of vermijding betekent niet dat je niet integer bent. Het betekent dat je brein probeert te overleven. Maar zodra je dreigingswaarden herkent, kun je bewuster kiezen voor kernwaarden – ook al voelt dat kwetsbaar.

Van zelftwijfel naar richting: waarden als anker, vleugels en kompas

Waarden helpen je niet alleen bij het maken van keuzes, maar geven ook betekenis aan ongemak. Bradman omschrijft hun kracht met drie metaforen:

• Als anker: ze houden je stabiel in woelige tijden. Niet om stil te liggen, maar om niet af te drijven.
• Als vleugels: ze helpen je om boven angst, schaamte of onzekerheid uit te stijgen en moedige keuzes te maken.
• Als kompas: ze wijzen niet het pad, maar geven wel richting – zodat zelfs kleine beslissingen betekenisvol worden.

Voor mensen die, zoals zijzelf, jarenlang hun gedrag hebben afgestemd op andermans verwachtingen, is dit revolutionair. Waarden stellen je in staat om te zeggen: “Dit ben ik. Dit is wat telt. En hier handel ik naar.”

Waarom zelfkennis niet genoeg is

Bradman benadrukt dat inzicht zonder actie frustrerend blijft. Je kunt weten wat je belangrijk vindt, en toch leven in strijd met je waarden. Vooral bij autistische mensen – die vaak het etiket ‘intelligent maar sociaal moeilijk’ krijgen – bestaat het risico dat ze blijven hangen in eindeloze zelfanalyse zonder structurele verandering.

Daarom pleit ze voor wat zij noemt ‘toward moves’: kleine, haalbare stappen in de richting van je waarden. Niet om de wereld te veranderen, maar om trouw te blijven aan jezelf. Soms betekent dat een moeilijke keuze maken, een grens stellen, of juist open zijn waar je vroeger zweeg. Niet omdat het hoort, maar omdat het klopt.

Waarden in actie: het voorbeeld van Shar

Om dit concreet te maken gebruikt Bradman fictieve casussen, zoals Shar: een vrouw die zowel ‘familie’ als ‘werkethiek’ hoog in het vaandel heeft. Op de dag van een belangrijke presentatie wordt haar zoon ziek. Gaat ze naar de vergadering, of blijft ze thuis?

De kracht van waardenbewustzijn zit niet in het vinden van het ‘juiste’ antwoord, maar in het bewust afwegen: wat wil ik op lange termijn belichamen? Wat past bij mijn identiteit – niet alleen als professional, maar ook als moeder, als mens?

Door de situatie niet te reduceren tot schuld of falen, maar te benaderen als een keuze tussen waarden, ontstaat rust. Ook bij twijfel is er richting.

Autisme en empathie: een complex samenspel

Bradman ontkracht het stereotype dat autistische mensen ongevoelig of afstandelijk zouden zijn. Integendeel: ze beschrijft haar eigen empathie als intens, vaak overweldigend. Ze voelt snel wat anderen nodig hebben, maar heeft moeite met sociale nuance. Die combinatie maakte haar vatbaar voor manipulatie, grenzeloosheid en uitputting.

Waarden hielpen haar om empathie te blijven omarmen, maar met grenzen. Ze leerde: ik mag voelen, ik mag geven, maar ik hoef mezelf niet te verliezen. Authenticiteit betekent niet alles toelaten, maar alles afstemmen.

Authentiek leven is niet hetzelfde als ‘jezelf zijn’

Bradman verzet zich tegen een populaire misvatting: dat authenticiteit gelijkstaat aan spontaniteit of rauwe eerlijkheid. Voor haar is authenticiteit: handelen in lijn met je kernwaarden, ook als dat betekent dat je je impulsen bijstuurt of wacht met spreken.

Voor autistische mensen, bij wie ‘jezelf zijn’ vaak leidt tot afwijzing of verwarring, is dat een bevrijdend perspectief. Je hoeft je niet rauw te tonen om echt te zijn. Je moet alleen trouw zijn aan wat voor jou klopt – in gedrag, in keuzes, in aanwezigheid.

Kleine keuzes, grote koers

Een terugkerend motief in het boek is het idee dat kleine keuzes een groot verschil maken. Bradman vertelt hoe ze ooit een uitnodiging voor een kopje thee aanvaardde – niet spectaculair, maar wel in lijn met een waarde (openheid, nieuwsgierigheid). De ontmoeting groeide uit tot een huwelijk.

Dit toont haar centrale punt: je hoeft je leven niet om te gooien. Je moet het afstemmen. Eén keuze per dag in de richting van wat telt is genoeg om van koers te veranderen.

Een ethiek van waarden

Hoewel “What Matters to You” niet meteen een typisch boek over autisme is, biedt het een diepzinnige blauwdruk voor neurodivergente levenskunst. Bradman toont hoe waarden het mogelijk maken om trouw te blijven aan jezelf in een wereld die daar weinig ruimte voor laat. Voor autistische mensen – die vaak leven tussen aanpassing en isolatie – biedt dit een alternatief: betekenisvolle keuzes boven maskerade, richting boven verwarring.

Ze schrijft: “Je hoeft niet perfect in lijn te leven met je waarden om verschil te maken. Maar elke kleine keuze telt.” Dat is niet alleen troostrijk, maar ook krachtig. Het is een andere manier van ‘jezelf zijn’: niet als weerstand, maar als engagement.

Tot slot: wie je bent, wordt zichtbaar in wat je kiest

Greta J. Bradman laat in “What Matters to You” zien dat zelfkennis pas echt zinvol wordt als ze leidt tot zelfsturing. Waarden zijn daarbij geen moralistische geboden, maar een persoonlijke taal. Ze helpen je te groeien in plaats van te voldoen. Ze bieden houvast, richting, betekenis – ook als je, zoals zij, je leven lang hebt geprobeerd te passen in een wereld die jou niet paste.

Haar boodschap is tegelijk eenvoudig en radicaal: ontdek wat ertoe doet. Kies. En leef. Niet ondanks wie je bent, maar precies daardoor.