Tussen ontsteltenis en onthechting … brief aan mijn jongere ik

ontsteltenis-1

Als wij iets gemeen hebben, jij en ik, beste Tistje van twintig jaar terug, dan is het dat ons leven onder druk staat. Die druk is al veel vroeger begonnen, al van voor je vijf was, op het moment dat je ontwikkelingsachterstand echt duidelijk werd. Een achterstand die zich niet op alle vlakken uitte, maar toch op diegene die maatschappelijk relevant waren. Op vlak van communicatie, organisatie, sociale vaardigheden en verbeelding.

Veertig jaar terug werd er even omfloerst over gesproken als in jouw tijd en de mijne. De woorden die onze ouders toen hebben te horen gekregen over hoe wij zijn, zullen wij wellicht nooit kennen. Net zoals wij niet weten wat er over ons wordt geschreven in de verslagen waarin observaties staan over ons. Twintig jaar later zijn wij nog steeds geen eigenaar van ons (medisch) dossier. Net zoals jij toen, vecht ik nu echter nog steeds om er niet mee samen te vallen. Tevergeefs wellicht.

De druk om beter te worden, om onze ‘ontwikkelingsachterstand’, een kwestie van beoordeling op basis van verhoudingen, is een van die soorten druk die zowel jij als ik hebben ervaren.

In jouw tijd kreeg je nog te horen dat er zoveel mogelijk was. Het enige wat jij moest doen, was de juiste keuze(s) maken. Je werd op je hart gedrukt vooral elke mogelijke kans te benutten en geen adviezen af te slaan. Zoveel jaar later, in mijn tijd, wordt dat nog steeds gezegd, alsof de plaat is blijven hangen. Toch zijn er veel minder keuzes dan in jouw tijd. Al zou het ook kunnen dat intussen al heel wat mogelijkheden belachelijk of onmogelijk zijn gebleken. Of gewoon niet waard om energie in te steken.

Beiden hebben we zowel van in onszelf als van buitenaf druk. De druk van binnenin is misschien wat verminderd. Jij was net iets ambitieuzer dan ik. Vooral minder realistisch. Of naïever, wie zal het zeggen? In elk geval meer gedreven om het onmogelijke te proberen. Minder geneigd om in te houden als je op dreef was. Ook kritischer, als het aankwam op hulpverleners evalueren die hun werk niet deden. Je hield je niet in, zoals nu wel eens het geval is.

Zowel jij als ik hebben van buiten af druk ervaren van leeftijdsgenoten maar ook van anderen, zoals ouders, kennissen, mensen die we zomaar hebben ontmoet. Vrienden hebben we geen van beiden gehad, twintig jaar later is de betekenis van het woord me nog niet duidelijk.

Mensen zijn, heb je langzamerhand gemerkt, op hun creatiefst als het gaat om druk uitoefenen. Waarmee druk uiteraard niet alleen van mensen moet komen, maar ze zijn het minst aanpasbaar. Druk komt ook door zintuiglijke overprikkeling, of door allerlei klimaatfactoren. Met een vorm van migraine als gevolg. Dan valt je lichaam uit en is het enige wat je kan doen

 Er blijken duizend-en-een manieren te zijn om iemand iets te laten doen wat hij of zij eigenlijk niet wil of kan. De druk van buitenaf is in  al die jaren in verschillende vormen gekomen. Op een spectrum van uitgesproken, expliciet geuite druk tot subtiele, onuitgesproken druk, weten mensen, de ene al handiger dan de anderen, tot een doel te komen.

Hun taal kan variëren van dreigend tot gemaakt vriendelijk. Je kan te horen krijgen dat je toch beter kon, maar als je een tandje bijzet of nog dit of dat doet, kan je de verwachtingen nog net inlossen. Of er wordt ingespeeld op je veronderstelde gevoeligheid voor de bewonderen van anderen: “zij bewondert je nu al, maar als je dit of dat doet, zal ze je nog liever hebben”. En anders, “doe je het maar voor mij”. Of alles gaat om zeep, wordt je gezegd, en je zal alleen staan.

Van alle kanten komt de druk, van nabij en van veraf, en ook onuitgesproken, in aangeleerd gedrag, in de druk die de media uitoefenen, in allerhande suggestieve vragen en de spreekwoordelijke wortel die voor je neus wordt gehangen. Vind je het dan niet jammer dat je met zoveel talenten niet werkt? Zou je toch niet alleen gaan wonen? Het is toch niet logisch dat je met de man/vrouw die je graag ziet niet trouwt en dan geen huis koopt? Vroeger zou je dat wel gedaan hebben, de vroegere Jij was wellicht al lang overstag gegaan voor dat aanbod.

Als wij verder nog iets gemeen hebben, Tistje van twintig jaar terug, dan is het onze zoektocht om met die druk om te gaan. Adviezen krijgen we genoeg, maar steeds van de betere stuurlui, die aan wal staan.

Twintig jaar later ben ik – hoop ik – geëvolueerd in bewustzijn wanneer ik onder druk wordt gezet, en hoe ik het kan benoemen. Ik ken intussen het verschil tussen stress – een vorm van (over)spanning – en druk – gedwongen worden om iets (niet) te denken of  (niet) te doen. Toch vind ik het ook belangrijk niet te achterdochtig te worden. Dat evenwicht is niet eenvoudig als je de druk niet steeds intuïtief aanvoelt.

Verder probeer ik duidelijk te maken aan degene die mij onder druk zet dat ik het niet apprecieer. Soms ziet die ander dat als storend gedrag of verstaat hij of zij mijn gedrag niet. Veel druk heeft echter ook te maken met zintuiglijke problemen, die deels met hulpmiddelen of denktechnieken gecompenseerd kunnen worden, maar zelden helemaal weg zijn. En niet in het minst heeft druk ook te maken met de angst dat het nooit zal verbeteren, dat alles zal blijven zoals het is.

In de afgelopen twintig ben ik echter vooral bezig geweest met proberen het gedrag van mezelf en van degene die volgens mij storend gedrag stelt te verstaan, zijn of haar motieven te begrijpen. Jij was daar ook al mee bezig, maar meer vanuit het idee dat de anderen het maar moesten oplossen.

Daar ben ik intussen van afgestapt. De anderen hebben daar immers geen belang bij. Ze staan immers zelf genoeg problemen. Ze staan ook onder druk, en hebben zo hun eigen maatregelen om daarmee om te gaan. Door het de kop in te drukken, door verdovende of opwekkende middelen te gebruiken of door tegendruk te geven.

Twintig jaar onder druk staan, daar wordt je plat van, beste Tistje van 1996. Tenzij je af en toe je stekels opzet, zoals een egel, of tenzij je je onthecht van de samenleving. In al die jaren hebben wij tussen beiden, tussen ontsteltenis en onthechting, een evenwicht proberen te vinden. We hebben het nog niet gevonden, maar het komt stilaan in zicht. In de verte.

6 Comments »

  1. Dankjewel Sam dat je dit met ons deelt, het is tenslotte toch ook heel persoonlijk. Je mag best weten dat ik het met tranen in de ogen heb gelezen. Ik heb zelf geen autisme, maar mijn zoon (nu 33 jaar) heeft dat wel. Toch vond ook ik herkenning in jouw woorden. Misschien omdat ik moeder ben van..? In de afgelopen jaren hebben we er samen mee moeten omgaan..met de druk, de goedbedoelde adviezen. Soms direct aan mijn zoon gericht, echter ook heel vaak aan mij, via mij gericht. Mijn zoon vindt moeizaam de woorden voor wat er in hem omgaat, woorden zeggen hem ook niet zoveel. Ik ken hem goed en daarom zeg ik namens hem ook dankjewel omdat je precies beschrijft wat er in ons omgaat.

  2. Tig keren dit bericht gelezen. Boeiend, omdat ik mijn zoon beter wil leren begrijpen. Hem niet kwijt wil maar waar ik zo bang voor ben: dat hij gaat onthechten! Onthechten betekent voor hem alle contact verbreken! Kunt u mij tips geven zodat hij niet volledig gaat onthechten van zijn moeder?

    • @Weam Volgens mij is de beste manier daarvoor om klaar te staan als hij contact wil nemen, maar u niet op te dringen. Mijn ervaring is dat ik minder contact neem met mensen die ‘te dicht’ komen. Het is een fragiel evenwicht tussen aanvoelen wat voor iemand (met autisme) te snel, te dicht, te invasief gaat (ondanks alle goede bedoelingen), en wat de ander (zonder autisme) aan voelt als zorg, bezorgd zijn, liefde, betrokkenheid enzovoort.

  3. Dank Sam! Maar wat ik me ook wel afvraag, kan je een autist wijzen op respect? Een afspraak is een afspraak. Uit zichzelf wil hij elke week contact, omdat als hij verstek laat gaan, hij er zich ook niet happy mee voelt! Hij moet dan weer drempels over om het contact te herstellen en dat kost een hoop energie! Ik voel hij zijn ouders niet echt kwijt wilt, maar zijn focus op andere dingen vindt hij belangrijker. Ik vind het heel erg moeilijk hem los te laten, vooral omdat hij geen inkomsten heeft!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s