Er zit iets bevrijdends in de gedachte dat autisme niet uitsluitend een verhaal van tekorten hoeft te zijn. Een mens is meer dan wat moeilijk loopt. Mogelijkheden, interesses en eigen manieren van denken hebben recht van bestaan. Toch vraag ik me af of we onderweg niet een voorwaarde aan aanvaarding hebben toegevoegd: het moet iets bijzonders opleveren.

Van tekort naar talentenplicht

Terwijl vroeger vooral gevraagd werd wat je niet kon, klinkt nu geregeld de vraag waar je goed in bent. Wat je talent is, waar je in uitblinkt, wat je kan verzilveren, geld mee kan verdienen. Ben je autistisch? Dan heb je vast een scherp oog voor details. Of je bent buitengewoon creatief. Misschien kan je wel proeven welke gerechten in een restaurant opgewarmd zijn in een microgolfoven. Achter zulke complimenten gaat er altijd wel een of andere ongemakkelijke verwachting schuil.

Want wat als je geen verborgen toptalent hebt? Wat als je vooral probeert boodschappen te doen zonder overprikkeld thuis te komen? Wat als een afspraak nakomen al zoveel voorbereiding vraagt dat er daarna weinig overblijft?

Je hoeft je moeilijkheden niet goed te maken met uitzonderlijke prestaties.

Veel beeldvorming is tegenwoordig te beklemmend geworden. Ze laat alleen ruimte voor mensen die hun anders-zijn succesvol weten verkopen. Dan verandert de stigmatisering, maar blijf de onderliggende gedachte dezelfde: bewijs maar eens dat je voldoende waard bent.

Ook inspiratie kan een opdracht worden

Niet iedereen hoeft een ondernemer, kunstenaar of bevlogen activist te zijn. Ook voortdurend uitleg geven over autisme is geen burgerplicht. Je hoeft je eigen naam niet gebruiken om over je autisme te schrijven, spreken of schilderen. Je mag betrokken zijn zonder zichtbaar te zijn. Je hoeft je lichaam en je gezicht niet te verbinden met je engagementen. Je mag grenzen stellen zonder daar een leerzaam bericht over te schrijven.

Ik heb niets tegen succesverhalen, behalve dat de meeste die verschijnen allesbehalve succesvol zijn volgens mij. De meeste daarvan zijn zelfs een voorbeeld van zelfpijning, zelfuitbuiting, masochisme, betweterigheid en bemoeizucht. Grensverleggend, uitdagend, verschoppend, in het beste geval ongewoon gewoon, maar zeldzaam zonder te overstijgen doel. Een minderheid biedt herkenning, hoop en mogelijkheden, maar die moet je al ver zoeken. Meestal zijn die verhalen toegangspoorten tot respect. Alsof ondersteuning pas terecht is wanneer iemand later bewijst hoeveel talent er achter de moeilijkheden verscholen zat.

Aanvaarding die afhangt van wat je oplevert, blijft een toelatingsproef.

Bestaansrecht

Misschien zou het helpen mochten we wat minder haastig vragen wat iemand zoal kan bereiken. Of het meteen invullen zonder het antwoord af te wachten. Vraag liever wat iemands dag goed maakt, of beter nog, wat iemand nodig heeft om de dag door te komen. Wat helpt? Wat helpt om energie te vinden (zonder daar meteen iets aan te koppelen)? Waar zit plezier? Wat zou die persoon echt goed doen? Niet in de zin van ‘goed uitvoeren’, maar ‘goed voelen’. En wie bepaalt eigenlijk wanneer iemands dag en bij uitbreiding iemands leven geslaagd is?

Een onopvallend leven kan bestaan uit een vertrouwde wandeling, een gesprek zonder haast, een maaltijd die lukt of een namiddag waarin niets moet. Het kan ook een leven zijn met intensieve ondersteuning, terugkerende ontregeling en wensen die niet vanzelf haalbaar worden. Ook dat leven verdient ruimte, zonder opgepoetst verhaal.

Dat betekent dat mensen met ambities zich nu het slachtoffer moeten voelen. Of dat alles moeilijk moet gaan vooraleer iemand iets waard is. Wel dat groeien iets anders is dan jezelf pijnigen of voortdurend boven jezelf uit te stijgen. Soms betekent vooruitgang dat je eerder stopt, hulp aanvaardt en niet meer doen waarvan je al een tijd weet dat het niet (meer) lukt. Iets niet doen is vaak veel moeilijker dan iets wel doen.

Gewoon mogen bestaan

Echte aanvaarding vraagt besef dat ieders lat op een andere hoogte ligt, en de lat van de groep wel wat lager mag. Ze vraagt ook dat menselijke waardigheid niet aan die lat wordt vastgemaakt. Ondersteuning is geen investering die je met uitblinken in iets moet terugbetalen.

Je bent niemand een inspirerende ommekeer of spectaculaire groei verschuldigd. Je hoeft van overbelasting geen levensles te maken, van autisme geen merk en van elke goede dag geen bewijs van vooruitgang.

Voor mij is leven zonder meer vaak al genoeg. Niet omdat je later misschien uitblinkt, maar omdat je er bent. Zoals alleen jij er kan zijn.