Niet meer, maar betere verbindingen maken gelukkig … autisme en levenskwaliteit
Waarom veel mensen hun beeld over succesvolle sociale netwerken bij autisme dringend moeten bijstellen.

In onze maatschappij lijkt het vaak alsof we pas succesvol zijn als we veel vrienden hebben. Ik heb vaak te horen gekregen dat het vergroten van mijn sociaal netwerk, en dan zeker mijn vriendengroep, de oplossing zou zijn op momenten dat ik een lagere levenskwaliteit ervaar.
Veel mensen, waaronder hulpverleners, denken nog steeds dat meer mensen ontmoeten vanzelf het begin is van meer vriendschappen, wat dan weer zou leiden tot een beter leven. Een nieuwe studie van Libster e.a. (2026) laat voor mij echter iets heel anders zien. Het geheim van een goed leven is niet een grote groep vrienden, maar oprechte tevredenheid met een paar hechte relaties die bereikbaar en aanspreekbaar zijn.
Het onderzoek in de praktijk en de rol van ouders
De onderzoekers bestudeerden een groep volwassenen tussen 18 en 35 jaar. Die groep was uiteraard niet helemaal representatief voor de volledige autistische populatie, want het ging om overwegend mannelijke deelnemers met een vroege diagnose, een gemiddeld intelligentiequotiënt, thuiswonend en met werk. In plaats van de gebruikelijke vragenlijsten in te laten vullen over wat ze zouden doen, hielden ze online interviews over wat er de afgelopen zeven dagen écht was gebeurd.
De deelnemers mochten tot tien personen noemen die dichtbij hen stonden. Gemiddeld bestond zo’n sociaal netwerk uit zeven personen, verspreid over drie soorten relaties. Bijna iedereen bleek in de week voor het onderzoek contact te hebben gehad met ten minste één persoon uit die lijst. Wat daarbij vooral opviel, was de grote rol van ouders: 87 procent van de deelnemers noemde een ouder als belangrijke bron van praktische en emotionele steun. Vrienden wogen ook zwaar mee, en op de derde plaats stonden broers en zussen. Eerdere studies gaven aan dat studerende autistische mensen vaker op hun vrienden en hulpverlening steunden, dus dit is een opvallend verschil.
Kwaliteit als schild tegen stress
In de algemene bevolking zorgt een groter netwerk vaak voor meer welzijn, maar de studie bevestigt wat ik zelf ook ervaar: bij mij werkt dat niet zo. De grootte van het netwerk of de hoeveelheid praktische hulp had geen directe invloed op hoe goed de deelnemers zich mentaal voelden. Ook het simpelweg praten over een probleem gaf niet direct een betere levenskwaliteit. De beleving van de steun is belangrijker dan daadwerkelijke praktische hulp krijgen.
Wat gaf dan wel de doorslag? Twee dingen bleken het belangrijkst: regelmatig contact hebben en oprecht tevreden zijn met die relaties. In het dagelijks leven maken we allemaal stressvolle dingen mee. Bij deelnemers die ontevreden waren over hun sociale netwerk, zorgde meer stress direct voor een veel lagere levenskwaliteit. Maar bij degenen die wél erg tevreden waren met hun contacten, bleef de levenskwaliteit stabiel, zelfs tijdens zware stress. Hun tevredenheid over familie en vriendschappen werkte als een zwaar beschermend schild.
Een kritische blik vanuit mijn eigen perspectief
Bij het lezen van het onderzoeksartikel heb ik ook wel wat bedenkingen gemerkt bij de uitvoering. De onderzoekers keken bijvoorbeeld alleen naar sociaal contact in de afgelopen zeven dagen. Zelf heb ik waardevolle contacten waarbij we elkaar misschien maar één keer per maand of zelfs minder spreken. Een meetperiode van een week is dan erg kort om de waarde van zo’n relatie in te schatten. De onderzoekers stellen zelf gelukkig al voor om in de toekomst te werken met dagboekstudies, zodat direct inzichtelijk wordt wat er gebeurt.
Daarnaast lag de nadruk bij de stress-vragen sterk op externe gebeurtenissen in het afgelopen jaar, zoals problemen op het werk. Voor mij en veel andere autistische mensen zijninterne factoren, zoals zintuiglijke overprikkeling of een autistische burn-out, vaak veel grotere bronnen van stress. Bovendien zou je in plaats van steun op momenten van stress ook kunnen vertrekken van steun om samen iets te doen dat goed voelt, dat energie geeft, in plaats van te focussen op wat minder goed gaat. Deze specifieke ervaringen ontbraken in de vragenlijst.
Wat dit betekent voor hulp en begeleiding
De resultaten uit dit onderzoek rekenen alvast af met het hardnekkige vooroordeel dat autistische personen per definitie geen behoefte zouden hebben aan sociaal contact. Positieve ontmoetingen met anderen zijn voor mijn psychologische gezondheid wel degelijk belangrijk. Het werkt alleen anders dan veel andere mensen. Wat in de studie staat, kan ik beamen: voor mij heeft de grootte, de diversiteit en de praktische functie van een netwerk geen direct effect op mijn levenskwaliteit, wel de mate dat ik erover tevreden ben en ze kan aanspreken.
Dit heeft volgens mij gevolgen voor hoe zorg en begeleiding in de praktijk ingericht worden. Vaak richten therapieën zich nog op vaardigheidstrainingen om het sociaal netwerk te vergroten. Dit onderzoek laat zien dat hulpverleners het beter over een andere boeg gooien. In plaats van autistische mensen, zoals ik, te stimuleren om hun vriendengroep te vergroten, zouden interventies zich beter richten op het ontwikkelen van gezonde relaties met de mensen die er al zijn.
Dat is vaak veel uitdagender, dat besef ik, maar niemand heeft ooit beweerd dat hulpverlening eenvoudig was. Een kleine, betrouwbare kring, zoals goede contacten met mensen om me heen, mijn partner Roos of een paar hechte vrienden waarmee ik regelmatig en betekenisvol contact heb, is voor mij veel meer waard dan een lange lijst met kennissen of werkmakkers. Dat begrijpen vergt van hulpverleners echter vooral kunnen afstand nemen van hun eigen beeld van levenskwaliteit, hun eigen waarden en normen over sociale netwerken en hoe het volgens zou moeten zijn. En precies dat is in de dagelijkse praktijk de grootste uitdaging, veel groter dan autistische mensen helpen.
Libster, N., Smith DaWalt, L., & Taylor, J. L. (2026). Examining the Protective Effects of Social Support on Autistic Adults’ Psychological Quality of Life. Autism, 0(0). https://doi.org/10.1177/13623613261502240
Mee eens.
Het gaat bij ons inderdaad vooral om goede contacten en niet om veel contacten. En dus is ontwikkelen van gezonde relaties en verder bouwen op een beperkt aantal goede relaties inderdaad belangrijker dan vaardigheden om meer sociale contacten te verzamelen.
Een te groot sociaal netwerk betekent te veel drukte, te veel organisatie en duwt ons over onze grenzen heen. Men moet ons dus niet helpen om een groot netwerk op te bouwen, maar om een netwerk op te bouwen dat op onze maat is, aangepast aan hoe wij functioneren.
En dus is de vraag: Wat is een gezonde relatie? Wat is een relatie die past in een netwerk op maat voor ons?
Dan zie ik dat het voor mij vooral gaat om relaties die me zingeving bieden zonder voor mij onhaalbare eisen te stellen die me voortdurend dreigen te overbelasten. Dat vereist contacten waarbij en contexten waarin ik me veilig voel, waarbij ik niet hoef te maskeren of camoufleren, mensen die geduld hebben en mij aanvaarden zoals ik ben. En dat wil niet zeggen dat ze me niet op mijn gebreken mogen wijzen. Het is goed om over gebreken en problemen te praten. Net dat kan een relatie heel betekenisvol maken. Maar het is belangrijk om dat te kunnen zonder veroordeeld te worden. Dus heb je contacten nodig waarbij je begrip voelt.
Anderen maken veel contacten en komen daarbij dan allicht wel mensen tegen waar het mee klikt. Die strategie werkt niet voor ons (succes door heel veel kansen te creëren. Strategie gebaseerd op snel, veel, vluchtig en we zien wel wat blijft en wat niet). Wij moeten meer gericht op zoek gaan naar contacten op een zodanige manier dat de kans per poging op een betekenisvolle connectie groter is (succes door focus op kwaliteit: strategie op basis van doordachte/doorvoelde keuzes, geduldig, duurzaam).
Een te groot netwerk (en voor ons is het sneller te groot dan voor anderen) kan zelfs schadelijk zijn, want het maakt het moeilijker om te focussen op en goed te investeren in de meest betekenisvolle contacten.