Als autistische automobilist in het verkeer … autisme en openbare weg

Af en toe mag er een feestje zijn. Zo vier ik binnenkort de 25ste verjaardag van mijn rijbewijs. Sommige mensen zijn verrast dat ik dat heb behaald, en bovenal al zolang heb. Meer zelfs, ik gebruik het ook nog, en mag op die dag mijn (spreekwoordelijke) medaille van 500.000 afgelegde kilometers (volgens mijn garagist) in ontvangst nemen.

Daarmee ben ik iets meer onderweg dan de gemiddelde Belg, die 15.384 kilometer in met zijn of haar auto aflegt. Ik gebruik de laatste jaren wel steeds minder mijn auto voor kortere afstanden, en steeds vaker alternatieven als een deelauto, het openbaar vervoer (trein en bus), een veer of een deelfiets. Alleen een elektrische step, de metro en een taxi gebruik ik bijna nooit.

Slechts 1 op 10 van de automobilisten die langere tijd rijden zou nog slagen in het rij-examen

Het verrast me wel dat sommige mensen zo’n grote waarde hechten aan het hebben van een rijbewijs. Voor sommige vrijwilligersorganisaties is het zelfs zo belangrijk dat zij een rijbewijs zien als een teken dat je verantwoordelijkheid kan opnemen. Terwijl heel wat mensen die een rijbewijs vroeger behaald hebben, nu vermoedelijk niet meer zouden slagen in hun rij-examen, omdat ze de veranderende regels of voor een stuk het gebruik van hun eigen auto niet kennen. Zo bleek toch onlangs uit een proef van Factcheckers, een televisieprogramma op Eén, een televisiekanaal van de VRT.

Slechts 11 op 100 deelnemers mochten zich toen geslaagd noemen. De meest voorkomende fouten tijdens het theorie-examen gingen over voorrangsregels, ritsen en stilaan en parkeren. Op de openbare weg gingen kandidaten in de mist bij hoe ze achter het stuur zaten, hun snelheid aanpasten, en voorrang gaven. Het voorstel dat automobilisten om de twintig jaar op de openbare weg (en zeker wie van voor 1978 rijdt) een nieuw rijbewijs zouden moeten halen, is dus zo slecht nog niet bedacht. Ter voorbereiding doe ik af en toe een theoretische rijtest, en probeer de nieuwste verkeersregels te volgen.

Hoe doen autistische automobilisten het in het verkeer?

Tegenwoordig verschijnt er ook redelijk wat onderzoek over hoe autistische automobilisten het doen in het verkeer. Daarnaast getuigt een aantal autistische mensen op sociale media en op blogs af en toe over hun rij-ervaringen. Sommigen onder hen hebben hun rijbewijs veilig opgeborgen of ingeleverd, en stappen alleen als passagier of helemaal niet meer in een auto. Ze vinden een auto besturen te vermoeiend, te beangstigend of gewoon tegen hun principes.

Andere autistische mensen, van jong tot ouder, getuigen over hun ervaringen in het rij-examen, dat ze tot 20 keer vergeefs proberen, of waar ze niet worden toegelaten als ze vermelden autistisch te zijn. Dat laatste heb ik trouwens nooit vermeld, niet in mijn rij-opleiding en al zeker niet in het rij-examen. Uiteraard moest ik het dan ook doen zonder enige aanpassing.

Onlangs verscheen een artikel over een onderzoek bij autistische en niet-autistische automobilisten over wat zij als de grootste uitdagingen of moeilijkheden ervaren in het verkeer, en hoe zij hun rijlessen hadden ervaren.

Autistische personen volgen meer rijlessen vooraleer ze het rijbewijs (al dan niet) behalen

De autistische automobilisten gaven om te beginnen aan meer rijlessen te hebben gevolgd, al dan niet onder invloed van hun omgeving. Er was volgens de onderzoekers geen verschil te merken tussen autistische en niet-autistische bestuurders als het ging om het aantal keer dat ze een rijexamen hadden afgelegd om te slagen. .Autistische personen blijken wel op latere leeftijd hun rijbewijs te halen.

De onderzoekers zien daar verschillende mogelijke verklaringen voor. Autistische kandidaten komen meer drempels tegen tijdens het leren autorijden (demotiverende omgeving, demotiverende rijschool en reglementering). Daarnaast zien de onderzoekers ook dat autistische kandidaten minder vertrouwen hebben of zich minder gesteund voelen in hun opleiding tot autorijden. Ze volgen liever meer lessen voordat ze aan hun examen beginnen.

Aandachtswisseling communicatie met weggebruikers en multitasking het moeilijkste met autisme

De autistische automobilisten die deelnamen aan het onderzoek, gaven aan dat wisselen van aandacht, omgang en communicatie met andere weggebruikers en meerdere activiteiten tegelijk uitvoeren tijdens het besturen van een auto de grootste uitdaging vormen.

Enkele concrete moeilijkheden die ze ervoeren tijdens autorijden waren bijvoorbeeld:

  • Boos worden op mensen als ze zich niet aan de regels houden (wat bijna voortdurend gebeurt als je het verkeersreglement absoluut interpreteert)
  • Zich angstig voelen in de auto (bewegend voertuig, onzekerheid)
  • Moeilijkheden bij het interpreteren van gedrag van andere bestuurders of voetgangers op de weg
  • Moeilijkheden bij het omgaan met onverwachte veranderingen in de omgeving
  • Moeilijkheden bij het beoordelen van afstand of fysieke positie van andere weggebruikers ten opzichte van uw eigen voertuig
  • Moeite om gefocust te blijven of gemakkelijk afgeleid te worden tijdens het autorijden
  • Moeilijkheden met multitasking (bijv. meer dan één ding tegelijk doen, zoals de auto besturen en op de weg/het verkeer letten)
  • Moeilijkheden om te voorspellen wat er gaat gebeuren
  • Moeilijkheden bij het interpreteren van verkeersregels in de veranderende context (niet te principieel, en niet te relatief)
  • Moeilijkheden bij het begrijpen van kruispunten (zeker als meerdere auto’s van meerdere kanten tegelijk komen)

Niet noodzakelijk slechtere bestuurders, wel minder vertrouwen en zeer verschillend profiel

Dit maakt volgens de onderzoekers van deze autistische automobilisten niet noodzakelijk slechtere bestuurders. Vertrouwen in de eigen rijvaardigheid is een sleutelfactor om te blijven autorijden of om dat te stresserend te ervaren en te stoppen voor of zelfs na het behalen van een rijbewijs. De onderzoekers wijzen erop dat meer autistische dan niet-autistische mensen hun rijopleiding stoppen vooraleer hun rijbewijs te halen.  

Wat wel opvalt volgens de onderzoekers is dat de uitdagingen die automobilisten met autisme voor zichzelf zien in het verkeer onderling sterk verschillen. De ene autistische persoon heeft bijvoorbeeld moeite met gericht aandachtig zijn op de omgeving of uitvoeren van meerdere activiteiten tegelijk, terwijl een andere persoon met autisme de omgang met andere weggebruikers als grootste uitdaging ziet. Nog een ander heeft het bijvoorbeeld moeilijk om verkeersregels niet te principieel te interpreteren of moeite met emoties over het gedrag van andere weggebruikers.

De onderzoekers vroegen de autistische volwassenen die niet reden, maar toch ooit begonnen waren met een rijbewijs, waarom ze niet reden. De meerderheid van hen was eerder begonnen met leren, maar was gestopt zonder een rijbewijs te halen. Ze vertelden dat ze meer moeite hadden met multitasking, het voertuig besturen en zich angstig voelen, en daarom liever niet meer achter het stuur wilden stappen.

Niet-autistische bestuurders overschatten zich over het algemeen en multitasken als geen ander

In het onderzoek was er ook een groep niet-autistische bestuurders. Zij vonden dat ze nergens veel moeite mee hadden. De onderzoekers vermoeden dat zoiets eerder aan hun (al dan niet terecht) vertrouwen dan aan hun daadwerkelijke bekwaamheid valt toe te schrijven. Niet-autistische bestuurders blijken meestal met verschillende dingen tegelijk bezig in de auto, waarbij besturen van de auto en letten op de openbare weg soms bijkomstig lijkt.

De niet-autistische bestuurders die liever niet meer in de auto stapten als bestuurder, gaven aan dat ze andere vervoersmiddelen zoals het openbaar vervoer verkozen, niet dat ze problemen ervoeren met een auto besturen.

Tot slot: meer aandacht voor voorbereiden autistische mensen op toekomst zonder auto

Tot slot is de betekenis van een rijbewijs en een gemotoriseerd voertuig als een auto besturen de laatste jaren flink veranderd. Net zoals de opleiding tot het behalen van een rijbewijs, het verkeersreglement en de houding tegenover mensen die kiezen voor de alternatieven in het verkeer. Net zoals omgaan met geld, inclusief werken en wonen, politieke keuzes maken en seksualiteitsbeleving is er nog veel polarisatie, zijn er nog veel extreme meningen als het gaat om rijden en het rijbewijs behalen en autisme.

Wat mij betreft mag er nog wel wat meer onderzoek en aandacht komen als het aankomt op zich verplaatsen, al dan niet met rijbewijs of met de auto. Daarbij mogen we ons volgens mij niet blindstaren op de rijopleiding voor het besturen van een auto of moto, maar moeten we vooral kijken wat de mogelijkheden van mensen met autisme zijn op vlak van vlot gebruik van alle mogelijke veilige vervoersalternatieven voor de auto. Daar ligt uiteindelijk onze toekomst.

1 Comment »

  1. Dit artikel eens lezen is belangrijk voor de mensen die er niet mee te maken hebben , alsook voor mensen die het hebben.

    Ik heb sinds 97 mijn rijbewijs , heb het soms nog moeilijk in het drukke verkeer ongeveer 60000km per jaar , dit komt ook door het probleem hier nader beschreven , is bij mij ook multidisciplinaire vastgesteld toen ik 37jaar was., nochthans heb ik genoegd ervaring op de baan maar de drukte op de baan en constant focussen en concentratie op het verkeer is daarbij heel moeilijk voor ons blijkbaar.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.