‘Kunnen autisten verantwoordelijkheid opnemen?’

Verantwoordelijkheid en seks hebben meer gemeen dan je zou denken.

Enkele kenmerken die ze gemeen hebben

Dat het delicaat is erover te schrijven omdat dit suggereert dat je er weinig van af weet, en je kennis komt van horen zeggen.

Dat wie er problemen mee heeft, dat laat blijken of het zelf zegt, al meteen een sluier van minderwaardigheid over zich krijgt geworpen. Om er maar enkele te noemen.

Kunnen autisten verantwoordelijk leven?

Kunnen (volwassen) autisten volgens u de volle verantwoordelijkheid opnemen in het leven? Ik krijg de vraag wel eens.

Ik zou me er natuurlijk van af kunnen maken met een van die platitudes van Engelstalige auteurs. Zoals ‘elke autist is anders’, of de update ‘elke autist is even anders als anderen anders zijn’. Of ‘dat hangt af van de context’. Misschien zelfs ‘de beste mensen om dat te beantwoorden zijn de betrokkenen in de omgeving’.

Uiteraard is veralgemenen nooit goed, en speelt bij iedere persoon met autisme altijd veel meer dan het autisme zelf (met name persoonlijkheid, temperament, karakter, verleden, begaafdheid, …). Maar dit is een blog, en kenmerkend bij blogs is dat ze vanuit persoonlijke ervaring vertrekken.

Bovendien vind ik dat de vraag even terecht is als ‘kunnen autisten verliefd worden’ of ‘hoe is het om te vrijen met een autist(e)’. Of een vraag als ‘kunnen autisten voelen?’ Als er wetenschappelijk onderzoek rond wordt verricht, waarom dan niet? En wie zei ook al weer dat er geen domme vragen waren, alleen domme mensen die ze op een cliché-achtige manier beantwoorden?

Wat is verantwoordelijkheid eigenlijk?

Maar wat is verantwoordelijkheid eigenlijk? Elke kroegtijger zal er wel een visie op hebben, maar ik kan me er moeilijk een beeld bij maken.

Als een cameraploeg het mij op straat zou vragen, zou ik vooral zeggen: gewoon doen wat je moet doen, beloftes nakomen, jezelf zo goed mogelijk beredderen in het leven zonder afhankelijk te zijn van anderen, geen schulden te maken, andermans leven niet verstoren, verwachtingen die je zelf gesteld hebt proberen in te lossen, taken zo goed mogelijk afwerken, en er zijn voor anderen.

Alles willen bedwingen of zich overgeven aan wat komt

Toch blijkt verantwoordelijkheid iets heel anders zijn. Omdat ik een tekort aan zou (gehad?) hebben, kreeg ik er heel wat jaren terug een voordracht over.

Verantwoordelijkheid, leerde ik toen, verwijst naar een bepaald gevoel, een gemoedstoestand, een innerlijke motivatie en een persoonlijke opvatting over het doel van je eigen leven.

Er is voorts een soort ‘verantwoordelijkheidsspectrum’ met twee extremen.

Een eerste extreme invulling is de drang, soms gewelddadig, om greep te hebben op wat er gebeurt. Mensen die vinden dat ze dit soort verantwoordelijkheid moeten nemen, sluiten mensen op of in, houden ze flink in hun greep, vinden dat zij zelf beslissingen moeten nemen voor hen omwille van hun kwetsbaarheid of beïnvloedbaarheid.

In het andere uiterste vinden we mensen die vinden dat je totaal ontvankelijk moet zijn voor wat er gebeurt, dat je je plaats moet kennen in de interplanetaire cosmos, moet laten gebeuren wat gebeurt en gehoorzaam moet zijn de natuurlijke gang van zaken. Elke eigen ingreep verstoort jouw leven en dat van anderen, en leidt tot een disharmonie en pathologische toestand.

De toekomst en wat er nu fout loopt

Als beide invullingen botsen, is dat vooral op de invulling van de verantwoordelijkheid voor de toekomst en de oorzaak voor wat nu fout loopt.

Het ene extreem vind dat mensen vooral de toekomst zelf moeten organiseren en construeren, ze goed voorbereiden en plannen. Het andere extreem vind dat je vooral aandacht moet hebben voor wat er zich aanbied, dat je in wat er nu gebeurt de toekomst kan lezen, en verder vooral best respect en plezier hebt in/met het hier en nu.

De oorzaak voor wat er nu fout loopt, is volgens de ene dat er te impulsief, te chaotisch, te weinig doordacht omgegaan wordt met wat komt. Terwijl de andere vind dat mensen en hun samenleving ziek zijn omdat ze hun voeling hebben verloren met wat er zich aanbied.

Zijn autisten verantwoordelijk?

Maar nemen autisten (of liever: personen met autisme) nu verantwoordelijkheid op of niet?

Hoewel ik niet alle autisten ken (er zijn er 72.000 in ons land) … zou ik zeggen dat de meeste mensen met autisme dit wel willen, maar dat het om allerlei redenen wel eens lijkt of ze die niet nemen of ontvluchten. Door onduidelijke verwachtingen, door te grote stress, en doordat verantwoordelijkheid vaak gemeten wordt als snelheid van handelen of reactievermogen op moment dat er iets verandert.

Bovendien nemen veel mensen met autisme verantwoordelijkheid vaak anders op dan mensen zonder autisme. Ze nemen regels doorgaans wel ernstig en leven ze na, voeren taken verantwoordelijk uit op de manier dat ze gecommuniceerd zijn en zullen meestal ook minder door sociale druk beïnvloed worden (bv in het gezinsleven).

Verantwoordelijkheid op de werkvloer

Ik heb het zelf altijd vreemd gevonden dat verantwoordelijkheid op de arbeidsmarkt, in een functieomschrijving, een eigenschap is die verlangd wordt van een werknemer.

Vakbekwaamheid, organisatie van het eigen werk, creativiteit, out of the box denken … dat leek allemaal niet zo belangrijk vergeleken met verantwoordelijkheid opnemen.

Op de werkvloer is verantwoordelijkheid doorgaans gewoon verplichte pathologische bemoeizucht. Niet meer of minder. Hoe meer verantwoordelijkheid, hoe verder van de werkvloer, maar hoe meer bemoeizucht.

Het Peter-Principe, nu ook bij mensen met autisme

Nochtans lijkt zich formeel verantwoordelijk gesteld weten belangrijker dan meer voor de hand liggende aspecten als liefde voor het werk, zorgzaamheid, belangstelling, zelfontwikkeling, solidariteit, of gewoon zin in je werk hebben.

Hoe meer promotie, hoe meer verantwoordelijk. Vaak met het zogenaamde Peter-principe als gevolg, dat een goede werknemer groeit tot een niveau waarop hij niet meer competent is.

Voor mij lijkt goed worden en vooral blijven in wat je doet nochtans een betere doelstelling, en grotere verantwoordelijkheid voor werknemers.

Tot slot: hoe ik mijn verantwoordelijkheid opneem

Zelf vul ik verantwoordelijkheid vooral in als enerzijds zo veel mogelijk aan zelfzorg (om anderen minder last te geven) te werken. Het valt op dat deze vorm van verantwoordelijkheidszin in heel wat succesverhalen van mensen met autisme, bijvoorbeeld mensen die aan de slag gaan of zichzelf heruitvinden, nauwelijks aan bod komt.

Anderzijds wil ik zoveel als mogelijk een belangeloze buitenstaander zijn die zich beschikbaar stelt als iemand van wiens diensten men naar eigen behoeften gebruik kan maken. Bijvoorbeeld via getuigenissen, voordrachten, deze blog, autismefora, vragen via mail, of andere gelegenheden. Procesgerichte verantwoordelijkheid, zoals het leiden en motiveren van een aantal mensen onder mijn verantwoordelijkheid, zou ik minder zien zitten dan beter worden in mijn werk.

Daarbij vind ik het inzicht dat niets onweerlegbaar belangrijk is even essentieel als dat de ene zienswijze niet beter of meer waar is dan de andere.

Het enige wat ik immers kan doen is vanuit mijn ervaringen en mijn mogelijkheden en beperkingen zo eerlijk mogelijk aan de slag gaan, en luisteren naar die van een ander. Verder wil ik de ernst en gewichtigheid tot een minimum herleiden, aandachtig aanwezig zijn, luisteren naar signalen van onrecht, betrokken zijn en mij toespitsen op het ‘niet doen’ als het niet nodig of gevraagd is. Want dat is ook verantwoordelijkheid.

1 Comment »

  1. Inderdaad een in ieder geval mij aansprekende maar weinig erkende vorm van verantwoordelijkheid, namelijk die van aansprakelijkheid voor je gewone dagelijkse functioneren en de verbetering ervan. Is dat dan zo vreemd, en wordt dit als zodanig vanzelfsprekend beschouwd dat deze insteek ook zo weinig aan bod komt? Gezien mijn ervaring met diverse leidinggevenden en formeel verantwoordelijken is die gestelde vanzelfsprekendheid m.i. geenszins vanzelfsprekend!

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s