Stigma rond autisme in de Vlaamse Dagbladen

De beeldvorming in de media van mensen met autisme lijkt op het eerste gezicht niet altijd even positief.

Wat de kranten schrijven …

Sommige mensen storen zich aan het taalgebruik of de gebruikte terminologie. Eigenlijk valt dat nog mee, vind ik. Het gaat meer om de boodschap. Dat autisme niet echt is. Of de paginagrote advertenties van een vakgroep psychologie.

Om uit te leggen dat ‘autisten’ eigenlijk het slachtoffer zijn van labeling. Dat ze niet waanzinnig zijn en ondanks alles heel wat hebben te bieden. Met op de volgende pagina verslaggeving van (alweer) ‘vermoedelijk een autistische man’ die een messteek gaf.

Personen met autisme overwegend positief in de krant

Toch blijkt het allemaal goed mee te vallen. Meer zelfs, in vergelijking met een ‘echte psychiatrische aandoening’ zoals schizofrenie, worden personen met autisme zeer positief in de verf gezet.

Dat lees ik toch in het artikel in het Tijdschrift voor Psychiatrie van Erik Thys e.a. op basis van een onderzoek naar stigma in de Vlaamse dagbladen.

Al wordt het een en ander genuanceerd. Het gaat om een berichtgeving over autisme die ‘overwegend positief’ is en een toename in de negatieve berichtgeving.

Toch wordt er nog steeds gestigmatiseerd

Er worden dus nog steeds eigenschappen aan mensen met autisme toegeschreven waardoor deze in diskrediet worden gebracht en gereduceerd worden van een volwaardige tot een minderwaardige persoon.

Er is ook sprake van elementen van labeling, stereotypering, onderscheiding, statusverlies en discriminatie die samen voorkomen in een machtssituatie.

Kort samengevat: mensen met autisme worden gestigmatiseerd. En nog geen beetje.

De positieve beeldvorming over ‘patiënten met autisme’

Dat er sprake is van ‘overwegend’ positieve beeldvorming, ligt misschien in de definitie van ‘positieve beeldvorming’ in het onderzoek. Die gaat namelijk erg ver. Niet verwonderlijk dat er bij negatieve beeldvorming nog maar één voorbeeld kan worden gevonden.

Zelfs artikelen waarvan een ‘patiënt met autisme'(sic) het slachtoffer was en geldinzamelingen worden positief beschouwd. En het is maar de vraag of artikelen over een veelbelovende aanpak wel tot positieve beeldvorming mogen worden gerekend.

Als u een krant wil lezen die positief over autisme bericht …

Uit het artikel blijkt alvast dat er in de onderzochte periode in de Vlaamse media heel wat artikelen over autisme verschenen. De woorden ‘autist’ of ‘autisten’ werden volgens de onderzoekers heel weinig gebruikt.

Waar wordt dan autisme het meest en waar het minst positief voorgesteld? In Het Nieuwsblad en het Belang van Limburg is de kans klein veel negatiefs te lezen. In De Standaard en de Gazet van Antwerpen valt de berichtgeving heel goed mee. Vooral in De Morgen en Het Laatste Nieuws en, in mindere mate, De Tijd blijkt het positieve onderbelicht en meer ruimte gegeven voor het negatieve.

‘Autist legt duimen als het gaat om spectaculaire misdaden plegen’

De positieve beeldvorming spitste zich vooral toe op bedrijven die vacatures open stelden voor personen met autisme. Omdat deze voor bepaalde taken beter zouden presteren.

In het negatieve nieuws gaat het vooral over misdrijven waarvan iemand met autisme ofwel slachtoffer ofwel dader was. Als het om een spectaculaire misdaad gaat, is de kans groter dat de dader schizofrenie dan autisme had.

‘Autisme is een ernstige, chronische en mogelijks invaliderende aandoening’

In het artikel van Thys e.a. wordt ook vermeld dat er heel wat raakpunten zijn tussen schizofrenie en autisme. Zonder in detail te gaan, is het misschien interessant om te kijken de auteurs schrijven over autisme.

Autisme of autismespectrumstoornis (ASS) is volgens de auteurs een relatief zeldzame stoornis. Met een lifetime-prevalentie van 6 op 1000.

Autisme is tevens een ernstige, chronische en mogelijks invaliderende aandoening. De auteurs spreken van een ‘een pervasieve ontwikkelingsstoornis met fundamentele, permanent aanwezige cognitieve en emotionele stoornissen’.

Evoluties binnen het stoornisdenken over autisme

Het zal opgevallen zijn: de auteurs denken in extreme mate vanuit het stoornisdenken. Helemaal verrassend is dat niet, gezien hun beroep. Dat blijkt nog eens als het gaat om de symptomen van autisme.

De mogelijke symptomen van autisme zijn volgens de auteurs onder andere cognitieve stoornissen zoals problemen met abstract denken en het inschatten van de stemming en motieven van anderen, sociaal teruggetrokken zijn, stereotiep gedrag en psychotische toestandsbeelden. De eerste symptomen treden op voor de leeftijd van drie jaar.

Autisme wordt door hen ook beschouwd als een neurologische ontwikkelingsstoornis met een genetische basis.

Vroeger werd autisme beschouwd als een psychiatrische stoornis die een gevolg was van de verkeerde opvoeding van zogeheten ‘koelkastmoeders’. De invloed van biologische factoren werd toen geminimaliseerd.

Tegenwoordig wordt autisme nog steeds gezien als een psychiatrische stoornis maar dan grotendeels of helemaal door erfelijke factoren bepaald.

Een belangrijk deel van de personen met een ASS zijn volgens de auteurs kinderen. Over volwassenen wordt er dan ook niet gerept. En de pedagogische inslag en de betrokkenheid van de nabije omgeving primeert bij de ondersteuning.

‘Autist zonder diagnose en drugsgebruik pleegt gewelddelict

Als je leest over autisme in de media, blijkt het vooral te gaan over mensen met sociale problemen en kinderen waarvoor allerlei initiatieven worden opgezet. Anders dan iemand met schizofrenie is een persoon met autisme niet onvoorspelbaar en gevaarlijk.

Nochtans zou het percentage ‘patiënten met een ASS'(sic)’ dat gewelddelicten begaat volgens de auteurs op 7% worden geschat. Terwijl dat bij mensen met een ernstige psychiatrische aandoening 5% is.

Dat wordt gelukkig genuanceerd. De meeste gewelddelicten door autisten worden gepleegd door mensen zonder een diagnose autisme en mogelijks samen met middelenmisbruik (drugs, medicatie).

‘Autist niet normaler dan schizofreen. Integendeel.’

Autisme staat volgens de auteurs niet dichter bij de ‘normale menselijke ervaringen’ dan schizofrenie. Integendeel zelfs. Terwijl autisme permanent is, zou schizofrenie een fluctuerende aandoening zijn.

Lange tijd lag het stigma van autisme vooral op ouders van kinderen met autisme. Nu is dat volgens de auteurs helemaal omgedraaid. Zowel wetenschap en publieke opinie lijken hun mening herzien. Volgens Thys e.a. hebben onderzoekers, patiënten (sic), de ouder – en familievereniging en de media ongetwijfeld een belangrijke bijdrage geleverd.

Tot slot: wie is er hier de patiënt (met autisme)?

U zal misschien gedacht hebben dat de subtitels een beetje ‘tongue-in-cheek’ waren. Of misschien ook niet. Bij het lezen van het artikel moest ik af en toe wel eens glimlachen. Nog vaker keek ik erg verwonderlijk.

Verwonderlijk keek ik bijvoorbeeld bij het terugkerende ‘patiënten met autisme’. Een patiënt met autisme bestaat natuurlijk, het is iemand met autisme aan wie medische, paramedische en/of verpleegkundige hulp wordt verleend, en iemand met zelfzorgtekort.

Hoe zou ik de beeldvorming noemen van een tekst die mensen met autisme zo beschouwd? Positief, negatief, neutraal of figuurlijk? Ja, mensen met autisme kunnen af en toe ook eens retorische vragen stellen. Ook al gaat het om een wat schizofreen gevoerd onderzoek.

Een beperkt onderzoek ook. Over positieve beeldvorming en dan zo’n flater slaan, dat is eigenlijk te gek voor woorden. Tenminste een blik werpen op de communicatie toolkit van de Vlaamse Vereniging Autisme had de auteurs deze kanjer van negatieve beeldvorming bespaard gebleven. U kan het alvast nalezen en uw eigen conclusies trekken.

Eén ding is zeker: dit onderzoek had er heel anders uitgezien met de positieve invloed van een kritisch leesteam van ervaringswerkers autisme. Helaas loopt de geestelijke gezondheidszorg ook op dit vlak wat achter op het creatieve denken binnen (sommige) bedrijven. Getekend: een patiënt persoon met autisme.

E. Thys, C.I. Struyven, M. Danckaerts en M. De Hert in Stigma rond schizofrenie en autisme in de Vlaamse Dagbladen (Tijdschrift voor Psychiatrie, Juni 2014)

1 Comment »

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s