Gelukkig tot op het bittere eind … Temple Grandin spreekt

gelukkig tot op het bittere eind

Van bij het begin was het duidelijk: de journaliste vond het geen aangename bedoening. Zowel het publiek als  de spreekster vond ze maar niets. Ze was misschien liever elders naartoe gestuurd. Naar Thomas Pickety of Paul Krugman misschien.

En akkoord, het is geen mooi zicht om haar te zien spreken. Ook geen mooi gehoor trouwens. Als zij voor een publiek spreekt, schreeuwt, gilt of benadrukt ze zodanig haar woorden alsof ze op elk moment haar geduld zal verliezen.

Haar hoofd beweegt zich, volgens de journaliste, bovendien zo schichtig als die van een radeloze kip. En haar starre geconcentreerde blik lijkt op die van een paard dat gevaar ruikt en op het punt staat weg te galopperen, op de vlucht naar een oord ver weg.

Al deze dierlijke eigenschappen, samengebald in het lichaam van een 69-jarige Amerikaanse vrouw, schrijft een journaliste van Die Welt, een Duitse krant, toe aan Temple Grandin.

De aanleiding was het bezoek van Grandin aan Zwitserland, maar dan in haar hoedanigheid van specialiste in slachterijen. Een gesprek achteraf lijkt er niet meer van gekomen. Zo Grandin al in staat zou geweest zijn een gesprek te voeren, is de ondertoon van het anders lezenswaardige verslag. Of misschien was de journaliste dat gewoon geweigerd, omdat ze niets te maken had met veeteelt (in tegenstelling tot bijvoorbeeld Der Bauer of BauernZeitung of La France Agricole) en alleen maar lastige vragen zou stellen. Over haar persoonlijk leven bijvoorbeeld.

Wie dat (persoonlijk) leven van dichterbij bekijkt, schrijft Die Welt, merkt dat Grandin het grootste deel van haar leven meer verbonden was met dieren dan met mensen. Dieren verstond ze van kinds af aan, terwijl ze met mensen nog altijd amper om kan.

Hoewel ze in haar beroep beide werelden met elkaar heeft proberen te verzoenen, lijkt dat maar deels gelukt. Ze geeft weliswaar les aan de Colorado State University in de VS, maar houdt zich vooral bezig met wetenschappelijke analyse van dieren.  Daarnaast tracht ze seminarie-lezingen te geven voor een publiek van boeren, vleesverkopers, slachters, veeartsen, de dierenbescherming en vleesverwerkende bedrijven. Zoals dit keer in Zwitserland, het land waar er nog heel wat vee is.

Een hele horde mensen dus, die haar bestoken met praktische en filosofische vragen die zij belangrijk (zouden moeten) vinden. Of dieren kort voor het slachten al weten dat ze zullen sterven, bijvoorbeeld. Dat vragen de mensen mij nu eens altijd, schreeuwt Grandin de zaal toe. Dat schreeuwen is volgens de journaliste ook wel het voornaamste kenmerk aan Grandin.

Het lukt de Amerikaanse maar niet om ‘gewoon’ te praten, is een van de boodschappen die de journaliste de lezer wil meegeven. Elders vermeldt de journaliste dat Grandin autisme zou hebben, maar dat lijkt ze niet te associëren met haar bizarre présence. Wie al eens naar voordrachten van mensen met autisme is geweest, weet dat die présence inderdaad niet altijd optimaal is. Al naargelang de stress en de mate van (over/onder)prikkeling uiteraard. Maar dat wordt meestal ruimschoots gecompenseerd door de inzet, de inhoud en de bereidheid tot uitleg.

Nee, antwoordt Grandin op de eerder gestelde vraag. Nee, de dieren weten niet dat de dood op hen staat te wachten. Het heeft met iets heel anders te maken. Iets dat de Amerikaanse academica zo vanzelfsprekend vindt dat ze nog eens benadrukt dat mensen dat zouden moeten weten als ze wat meer inspanning deden. “Jullie moeten in beelden denken. Alleen dan kan je dieren verstaan”, is het advies dat ze keer op keer herhaalt. Tot vervelens toe dramt ze de zin, volgens de journaliste.

Dat Temple Grandin erin slaagt om dieren te verstaan, staat volgens de journaliste buiten kijf. Grandin is dan ook specialiste in gedrag van zogenaamde nutsdieren. Dat zijn dieren die uitsluitend dienen voor de productie van vlees, melk, eieren, huiden/leer, wol of honing.

Grandin is er dan ook al ruim veertig jaar mee bezig, schrijft Die Welt. In haar leven heeft ze over de hele wereld slachthuizen bezocht. Voornamelijk in de VS, Canada en Europa geeft ze advies aan slachtbedrijven hoe ze de omstandigheden voor het vee – meestal runderen, bizons, varkens of schapen – kunnen maximaliseren.

Niet door hen aan te raden door hun bedrijf te sluiten en het eten van vlees te vervangen door alternatieven, maar door  haar Grandin Livestock Handling System te promoten bij de commerciële veetelers. Dit systeem zou de spanning die dieren in zulke slachtbedrijven ervaren tot het minimum beperkt moeten worden.

Waarom dieren verstarren en wat hen in paniek doet slaan, dat is volgens Grandin de hele kunst. Weten hoe dieren hun omgeving waarnemen, dat is belangrijk, zegt ze. En zij weet dat omdat haar eigen verstand op dezelfde manier werkt als die van dieren. Lange tijd was Grandin zich daar niet bewust van. Of dat ze zich door dat beelddenken van de meeste mensen onderscheidde.

Op een bepaald moment is ze begonnen anderen te vragen: wat stel je je voor als je aan een kerk denkt? De meeste mensen antwoordden haar dat ze het silhouet van een kerk zagen verschijnen – ze zagen eigenlijk een prototype.  Grandin zelf kreeg echter het beeld van een welbepaalde kerk op haar netvlies, met alle details, precies zoals op een foto.

Mijn verstand functioneert dan ook zoals een zoekmachine als Google op beelden, zegt ze. Dat heeft volgens haar het voordeel dat ze uit het niets kan starten en doelgericht bepaalde beelden kan oproepen. Die  beelden zijn zo concreet in haar hoofd omdat ze haar omgeving uitermate gedetailleerd waarneemt. Ze let op alle kleuren, structuren, veranderingen, van licht, geluid en geuren.

Toen Grandin twee jaar was, werd bij haar hersenschade vastgesteld. Of een diagnose autisme volgde, laat ze in het midden. In elk geval kende men volgens Die Welt in het Boston van de jaren zeventig bijlange nog niet de diagnose autisme. Tot haar vierde sprak Grandin amper een woord. Ze had woedeaanvallen en bracht uren door met wezenloos naar voorwerpen te staren.

Tegen het advies van de artsen zochten haar ouders voor haar geen woonvoorziening maar voedden het meisje op met hulp van een verzorgster en stuurden ze naar verder een buitengewone kinderopvang. De moedertaal moest ze zich langzamerhand als een vreemde taal van nul af aanleren. Ook de omgang met vreemde mensen viel Grandin altijd al bijzonder zwaar.

Mijn moeder heeft me aangemoedigd en bijgebracht hoe mensen zich normaal gedragen: wie je een hand geeft, in de ogen kijkt, zulke dingen”. De normale menselijke omgang beheerst Grandin intussen min of meer maar de toon van haar stem kan irritatie oproepen. Jullie moeten betere waarnemers worden”, roept Grandin haar publiek toe. “Jullie moeten je afvragen: Waarom struikelen de dieren? Wat maakt hen zenuwachtig? Op wat reageren ze?”.

Dat heeft ze al honderd keer voorheen gezegd, schrijft de journaliste. Grandin benadrukt haar woorden alsof ze geen tijd wil verliezen. Mensen, zie dat eindelijk toch in! lijkt ze te zeggen. Maar de horde reageert niet en wacht geduldig (of verveeld) op wat volgt.

Voordat een slachtbedrijf voldoet aan de voorwaarden voor voldoende dierwelzijn moet er aan verschillende wettelijke voorwaarden worden voldaan. Zo mogen slechts vijf procent van de dieren vlak voor de anesthesie loeien, schreeuwen of gillen – in de vaktaal ‘vocalisatie’ genoemd. Slechts één procent mag op de slachtvloer vallen. Alle dieren moeten tot 100 procent bewusteloos zijn, vooraleer ze naar de uitbloedstrook worden gebracht. Ja, slachten is geen vak voor doetjes.

De redenen waarom runderen en varkens in een slachthuis star blijven staan of stoten, zijn volgens Grandin ontzettend eenvoudig. In de meeste gevallen heeft het ermee te maken hoeveel licht en hoeveel schaduw er is. Het heeft ook met glibberige ondergrond te maken. Of met geluidshinder dat het slachtvee in een alarmtoestand brengt.

Al veertig jaar herhaalt ze deze eenvoudige principes, betoogt Grandin verder. Over het algemeen is de situatie voor slachtvee aanzienlijk beter geworden. Toch ziet ze tot op vandaag hetzelfde verzuimen van eenvoudige aanpassingen, ook in slachtbedrijven met moderne systemen.

Wanneer de installaties nog nieuw zijn, is de grond nog goed voor de dieren. Maar naarmate ze ouder worden, verslechtert de situatie, maar zo langzaam dat het voor mensen amper waarneembaar is. Het vee glijdt steeds vaker uit en valt steeds vaker, tot het de mensen begint op te vallen. Mocht men nauwlettender observeren en het traject meten, dan zou dit allemaal voorkomen kunnen worden, voor het uit de hand loopt.

Voor bedrijven die er iets aan willen doen heeft Grandin checklisten gemaakt. Hoewel ze liever had dat mensen even opmerkzaam waren als zij. Let erop in welke richting de oren van de dieren staan !”. Daaruit valt af te leiden waar de irritatie van de dieren vandaan komt, zegt Grandin.

Zijn het flarden van een gesprek die uit een bepaalde richting binnendringen? Dan moeten de personen om wie het gaat aangemaand worden stiller of helemaal niet te praten. Waar precies blijven de dieren staan? Weerkaatst er licht op metalen of vochtige plaatsen? Dan moeten deze mat gemaakt of afgedekt worden. Voor alles bestaat een logische verklaring en een praktische oplossing.

Ligt het volgende gedeelte van de weg in de schaduw? Dan moet de lichtbron zo veranderd worden dat alles meteen duidelijk en licht is. Dieren zijn op hun hoede voor wegen in de schaduw, vooral  overgang is voor hen bijzonder onaangenaam. Zijn er mensen zichtbaar? Dan moeten frontpanelen opgericht worden, die de bedreigende mensen verbergen voor de dieren. Of wat doen die mensen daar überhaupt?

Dat Grandin zelf vlees eet, ziet ze niet in tegenspraak met haar werk en haar verbondenheid met de dieren. Ze heeft geprobeerd vegetarisch te worden, zegt ze. “Maar ik kan echt niet functioneren zonder vlees! Ik kan niet denken zonder die eiwitten.” Bovendien: de helft van het vee in Noord-Amerika wordt door en voor mensen gekweekt. “Het zou dus sowieso niet leven mochten wij het niet willen opeten”. Al zijn we volgens Grandin daarom verplicht het vee een zo waardig mogelijk leven te bieden. Vee-waardig, uiteraard.

Grandin voelt niet enkel als een dier, ze voelde zich als kind ook zo. Dat voelen illustreert ze door te vertellen over The Big Squeeze. Een toestel dat ze ontwikkelde na een rustgevende ervaring op haar achtste op de ranch van haar tante. Ze kroop toen in een machine waarin het vee in Amerika wordt gebracht om tot rust te brengen vooraleer in te enten.

De rust die het toestel haar gaf, liet haar toe meer en meer de nabijheid van mensen toe te laten. Om uiteindelijk te komen waar ze nu staat, en wat ze nu doet. Met alle minder aangename neveneffecten, maar toch. Min of meer is ze toch geslaagd in wat ze altijd wou. Verstaan wat zij als mens tekort schiet en wat ze nodig had, en ervoor zorgen dat zowel mensen zoals zij en dieren tot het bittere eind een zeker geluk benaderen.

Geïnspireerd door het artikel ‘Glücklich bis zum bitteren Ende” van  Salome Müller uit Die Welt van 30 augustus 2016. 

4 Comments »

  1. Of hoe het allemaal steeds een kwestie van perceptie is?
    Ik ben dol op Temple, van haar schreeuwerige, nadrukkelijke manier van spreken, tot haar grandioos lelijke kledingstijl. Buitengewoon adorable. Ze is een type.
    En een vrouw met autisme. In lezingen zeg ik altijd, (grapje) : zo autistisch als de pest. En als je het hele plaatje bestudeert, zo vertederend. Kwetsbaar. Nice… in haar onkunde van bepaalde neurotypische dingen.
    En of ze haar tekortkomingen compenseert! Ik heb een immense bewondering voor deze grote dame. Zij was een grote inspiratie/hulp/leermeester in mijn werk en het omgaan met kleuters met autisme én bij het schrijven van mijn boek Ella kan achtersteboven.
    Hoedje af voor Temple Grandin.

    • @111verhalen Is er geen tegenstrijdigheid in uw uitspraak dat Grandin heel autistisch overkomt als dat ze haar tekortkomingen compenseert?
      Als autist zie ik Grandin namelijk vooral als voorbeeld van iemand die niet hoeft te compenseren, omdat ze uitblinkt in één iets, namelijk inzicht in dierlijk gedrag. Zet Grandin in een gewoon bedrijf in onze streek dan zou ze meteen ontslagen worden wegens onbeschaafd gedrag.
      Dat bewonder ik aan haar, maar anderzijds is ook wel eigen aan academici, die zijn allemaal een beetje bizar. En die mogen dat, wij niet.
      Ik bewonder haar veel minder als ze autistisch denken vergelijkt met dierlijk denken. Want ik voel mij geen dier, ik voel mij mens. Nog afgezien dat dieren niet denken volgens mij (eerder voelen). Dat ze Amerikaans is zal er wel mee te maken hebben dat ze autisten over één kam scheert en er eerder een show van maakt dan iets zinvols te vertellen.

  2. Tistje, ik lees met bewonderin en respect jouw berichten. Ik heb zelf nog heel wat te verwerken!
    Een extreem hoogbegaafde zoon, maar ook met ass. Te hoge verwachtingen. Verdriet etc.
    Ik ben ook een blog begonnen om alles in mijn leven een plaats te kunnen geven: levensliesje.wordpress.com

  3. @repelsteeltje. Het is moeilijk om dit soort dingen op zulke fora te nuanceren. Ik ga het even toch proberen. Ik denk niet dat Temple er een show van ‘maakt’. Het komt misschien over als een show, maar ze is zoals ze is. Volgens mij is ze gewoon haar eigen autistische zelf.
    Verder bedoel ik niet dat ze haar tekortkomingen compenseert en dus ‘minder autistisch’ wordt (ik drukte me waarschijnlijk niet goed uit) . Ik bedoel dat ze voor mij de dingen waar ze niet goed in is, ruimschoots compenseert door hetgeen ze voor mijn kennis van autisme betekent heeft. Ze maakt met andere woorden, een aantal tekortkomingen goed. Maar de tekortkomingen zijn er nog steeds.
    Ik probeer steeds voor elk mens met autisme mijn lat een beetje aan te passen.
    Haar gedrag is inderdaad- in onze ogen- vrij onbeschaafd, iets waar we wel bij meer mensen met autisme doorheen moeten proberen te kijken, omdat hun manier van zich uiten sterk afwijkend kan zijn. Met de nadruk op ‘kan’ zijn, want er zijn ook best veel mensen met autisme die leren om zich heel goed uit te drukken, zoals jij het noemt ‘beschaafd’. Misschien zie je als je zelf autisme hebt, het grote geheel iets minder? Waardoor je soms uit het oog verliest dat er ook mensen met autisme zijn die op bepaalde terreinen niet zo goed als jijzelf functioneren?
    Uit haar vergelijking met dieren onthou ik vooral dat ze haar eigen angst heeft leren ‘her’kennen en begrijpen en hem nu zelfs tot op zekere hoogte kan hanteren, o.a. doordat ze naar dierengedrag ging kijken. En zegt ze ook dat ze dierengedrag eenvoudiger en minder complex vindt dan menselijk gedrag. Ik denk niet dat je het zo moet opvatten dat ze mensen gelijkstelt aan dieren. Zijzelf begrijpt dieren beter dan mensen…
    Ik heb veel geleerd uit haar boeken over o.a. autistisch denken. In mijn werk heb ik daardoor vlugger begrip en meer inzicht in mijn kleuters met autisme gekregen. En daar kan ik alleen maar blij om zijn. Met alle respect voor andere meningen. (Ik schrijf er hier alvast bij, dat ik dit soort online gesprekken bij voorkeur niet voer en dan ook verder niet ga reageren). Lieve groet!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s