Hoe ons beeld over autisten sterk verouderd is … autisme en beeldvorming

Foto van Anja BaHu op Unsplash

Een wereldvreemde, sociaal passieve, houterige man die al zijn aandacht richt op dat ene bizarre onderwerp zonder zich veel aan te trekken van wat zijn gedrag teweegbrengt bij anderen, zo zou een autistische mens er voor veel mensen uitzien, en wordt hij nog vaak in films en in de pers afgebeeld.

In een interview met de Nederlandse krant Het Parool stelt psycholoog Sander Begeer dat dit beeld verouderd is en moet bijgesteld worden. ‘Ongeveer een derde van de mensen met autisme is sociaal net heel actief’, zegt hij. ‘Zij benaderen mensen wel, maar doen dat op een andere manier dan niet-autistische mensen gewend zijn’. Omdat dit bijvoorbeeld gebeurt op een manier die niet past bij de situatie, bij hun leeftijd of zonder aan te voelen wat wel of niet gezegd mag worden.

Daarnaast klopt het al een hele tijd niet meer dat alleen mannen autistisch zou kunnen zijn, stelt Begeer. Autistische kinderen worden niet alleen volwassen, en blijven (vanzelfsprekend) autistisch, ook volwassenen blijken, vaak op latere leeftijd, in aanmerking te komen voor een autismediagnose.

Dat autistische mensen niet empathisch overkomen, klopt maar deels, volgens Sander Begeer. ‘Empathie is een raar concept’, zegt hij. ‘Het impliceert dat je weet wat er in mij gebeurt, maar dat is natuurlijk helemaal niet zo.’ Uit onderzoeken die hij liet uitvoeren blijkt dat autisten vaak snappen dat andere mensen een ander perspectief hebben, maar dat dit leidt tot ander gedrag dan algemeen sociaal afgesproken is‘, volgens Begeer.  Ook in mijn artikels De crux bij autisme of alleen een persoonlijkheidstrek? … autisme en empathieen ‘Over het dubbele empathieprobleem (en wat het niet is) … autisme en communicatie komt in dit aan bod.

Autistische mensen gaan daar heel verschillend mee om, sommigen zijn heel erg gevoelig, anderen hebben andere prioriteiten op dat moment. Het zijn vooral de veranderingen, hoe klein ook, die verwarring brengen, en ertoe leiden dat autistische mensen volgens de omgeving al dan niet empathisch lijken te zijn.

Autisme is vaak vooral een botsing tussen (verwachtingen van) het individu en zijn omgeving, laat Sander Begeer verder optekenen. Als je in een omgeving of situatie bent terecht gekomen die goed aansluit bij jouw functioneren, ga je minder last ervaren van je autisme. Hoe meer je de wereld verkent, hoe groter de kans dat we van ons autisme last beginnen krijgen, omdat de kans toeneemt om in minder goed aansluitende omgevingen of situaties terecht te komen.

De meest heikele vraag die aan bod komt in het interview, blijft toch wie zich op welke manier moet aanpassen, van wie we welke inspanningen mogen verwachten. Sander Begeer schetst twee bewegingen die meestal tegenover elkaar staan, en op sociale media in memes tot sentimentele polarisatie leiden.

Er is een beweging van mensen die vinden dat het probleem vooral bij het individu ligt. Zij zien autisme vooral in het individu, in verschillende vormen, als iets dat moet worden behandeld, genezen of gebruikt om te integreren. Daartegenover staat een beweging van maatschappijkritische mensen die vinden dat autisme gewoon een van de manieren is waarop je in het leven kunt staan. In die groep heb je vooral mensen die vinden dat hun problemen vooral komen door een maatschappij die niet voor hen is ingericht.  

`Het is duidelijk dat Begeer een compromis van beide bewegingen voorstaat. ‘Je moet er alles aan doen om een autistisch persoon de mogelijkheid te geven te leren en te groeien’, geeft hij mee. Toch vindt Sander Begeer ook dat de omgeving en wij allen een verantwoordelijkheid hebben. ‘Anderzijds moet je de omgeving aanpassen en moeten we allen onze manier aanpassen waarop we over autisme denken’.

Hoewel het interview in Het Parool niet meteen over empathie of sociaal zijn ging, is het wel tekenend dat de krant er wel voor koos het artikel wel zo te titelen. Het zegt volgens mij wel iets over hoe buitenstaanders over autisme denken.

Autistische mensen komen volgens die buitenstaanders immers, of we dat als autisten nu leuk vinden of niet, in veel gevallen weinig empathisch over. Hoe dat verklaard wordt, of we nu empathisch zijn of niet (en of het iets later komt of niet), welke vormen van empathie wel en niet goed ontwikkeld zijn in de hersenen van autistische mensen, dat doet er meestal niet toe.

Veel belangrijker is volgens mij de aanname dat mensen met een autistische empathie zouden tekortschieten om verantwoordelijkheid als mens in de samenleving, als burger, op te nemen. Precies daarom wordt er, door autistische mensen in de eerste plaats, op gehamerd dat we geen psychopaten, geen narcisten en geen gevoelloze monsters zijn. Hoewel ook deze mensen, net als autistische mensen, een menselijke benadering, ondersteuning en behandeling verdienen. Hoe weinig populair die uitspraak ook moge zijn, we blijven vooral mens.

Geïnspireerd door het interview van ontwikkelingspsycholoog Prof. Sander Begeer in Het Parool van 27 augustus 2022 (betaalmuur)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.