Vaak een brug te ver: aanpassingen voor een autistische werknemer … autisme en werk

Regelmatig krijg ik de vraag van autistische lezers van deze blog en anderen hoe ze aanpassingen op hun werkplek kunnen aanvragen, welke dat kunnen zijn en welke reacties ze mogen verwachten. In een eerder artikel schreef ik al over welke aanpassingen werknemers met autisme zouden kunnen helpen. Toegegeven, ik heb het zelf nog maar enkele keren om aanpassingen gevraagd, als werknemer en als vrijwilliger, en heb telkens bot gevangen. Aanpassingen vragen als autistische medewerker blijkt voor veel organisaties, bedrijven en overheden niet zo vanzelfsprekend, en vaak een brug te ver.

Als ik de ervaringen in mijn mailverkeer bekijk, lijkt er geen twijfel over dat aanpassingen op de werkplek aanvragen en ontvangen voor veel autistische werknemers heel belangrijk is. Het valt helaas ook op hoe weinig ze toegestaan worden. Het percentage geweigerde aanvragen voor redelijke aanpassingen op de werkvloer als autistische werknemer ligt volgens een recente studie dan behoorlijk hoger dan die voor andere werknemersgroepen. Ter vergelijking: 30% van de aanvragen voor aanpassingen van mensen met een handicap wordt geweigerd, bij autistische werknemers ligt dat cijfer tegen de 40%.

Veel onzekerheid en onduidelijkheid rond redelijke aanpassingen

Als autistische werknemer ‘redelijke aanpassingen’ aanvragen gaat dan ook samen met een aantal uitdagingen.

Om te beginnen is het niet vanzelfsprekend om te weten of je als werknemer wel aanpassingen nodig hebt, of je ervoor in aanmerking komt, of je die in je bedrijf of organisatie kan krijgen, waar en bij wie je ze kan aanvragen en welke specifieke aanpassingen gunstig zouden kunnen zijn. Iedere werknemer heeft aanpassingen nodig om zowel veilig als productief te werken en gelijkwaardig deel te zijn van een team, organisatie, bedrijf of overheid, maar als autistische werknemer kunnen die wel eens specifieker zijn.

Als een autistische werknemer kan aantonen dat h/zij benadeeld wordt tegenover andere werknemers, en er sprake is van een handicap, kan h/zij ‘redelijke aanpassingen’ aanvragen.

Dat kunnen dan aanpassingen zijn in de ‘fysieke werkomgeving’, communicatie, werktijden en/of taken en functieomschrijving. Uit onderzoek blijkt dat autistische werknemers bijvoorbeeld een toegewezen eigen werkplek vragen, de mogelijkheid om bepaalde instrumenten en apparatuur te gebruiken, de mogelijkheid om zich te focussen en af te zonderen, meer overzicht in (verwachtingen tegenover) hun functie, aanpassingen in hun functieomschrijving en werkuren, en bepaalde culturele aanpassingen. Uiteraard vraagt niet elke autistische werknemer al deze aanpassingen aan. Wat redelijk is, bepaalt de werkgever meestal.

Een volgende uitdaging is de moed bijeen te rapen om deze aanpassingen te vragen aan je werkgever of aan de verantwoordelijke in je organisatie. Een viertal sociale en organisatorische belemmeringen staan vaak in de weg voor de succesvolle toepassing van je gevraagde aanpassingen.

Een eerste is een beperkte of misleidende kennis over autisme bij je werkgever en collega’s, onder andere omdat autisme vaak ‘verborgen’ is, waardoor een autistische werknemer verwacht wordt zelf aanpassingen te formuleren en te verdedigen.

Ten tweede valt het vaak niet mee om over aanpassingen te onderhandelen met je werkgever. Dat is vaak een complex communicatieproces waarbij diagnostische onthulling vaak noodzakelijk is, en er veel vertrouwen in je werkgever nodig is.

Een derde belemmering is dat aanpassingen soms niet en soms anders dan verwacht doorgevoerd worden, waardoor ze soms het tegenovergestelde effect teweegbrengen.

Tot slot voelen autistische werknemers de hoge werkloosheidsgraad en moeite om langdurig werk te behouden als een dreiging hangen boven hun motivatie om te ijveren voor hun aanpassingen.

Afwijzing van aanpassingen meestal groter bij autistische werknemers dan bij anderen

Het meest succesvolzijn doorgaans de aanpassingen in de fysieke omgeving, het minst sociale en culturele aanpassingen. Van wie om aanpassingen vraagt, wordt 38% afgewezen, waarbij vooral de bekendmaking van de diagnose leidt tot stigmatiserende en ontmenselijkende reacties van de werkgever en collega’s. Soms komt de werkgever op een afwijzing terug nadat de werknemer via een psycholoog of psychiater bewijs geleverd heeft. Hoewel ook dan bepaalde werkgevers aanpassingen nog steeds weigeren of slecht uitvoeren.

De afwijzingsgraad van de aanpassingen voorgesteld door autistische werknemers is hoger dan bij andere handicapgroepen, waar ongeveer 30% afgewezen wordt. Een heel klein aantal autistische werknemers vraagt trouwens niet om aanpassingen maar krijgt ze toch toegewezen. Dat kan afhangen van de sociale status van de organisatie, namelijk als marketinginstrument of vanuit angst voor een discriminatieclaim.

Van de autistische werknemers die aanpassingen gekregen hebben, zijn er sommigen die moeten blijven pleiten om hun aanpassingen te behouden, of deemsteren de aanpassingen weg waarop de werknemer ontslagen wordt of in ziekteverlof verdwijnt. In sommige gevallen vallen de aanpassingen veeleer in het voordeel uit van de werkgever dan voor de werknemer.

Tot slot: wat aanpassingen op de werkvloer voor autistische werknemers zou kunnen verbeteren

Uit een aantal onderzoeken blijkt er zowel nood aan actief meedenkende en begripvolle werkgevers, als aan meer ambitie van alle belanghebbenden in organisaties voor een inclusieve en autismevriendelijke werkplekcultuur. De negatieve perceptie van autisme, de onthulling van een autismediagnose als noodzakelijke voorwaarde (in plaats van een vrije keuze) en de kloof tussen aangevraagde aanpassingen en de succesvolle toepassing ervan zou eveneens moeten aangepakt worden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.