‘Waar let ik het best op als ik een goede autismecoach zoek?’ … autisme en hulpverlening

In haar lange mail schrijft Danina dat ze na haar diagnostisch onderzoek bij een autismeteam de raad kreeg om bij een autismecoach aan te kloppen. Aangezien ze gelezen heeft dat ik wat ervaring heb met autismecoaches, vraagt ze me waarop ze zoal zou moeten letten. ‘Waar let ik het best op als ik een goede autismecoach zoek? Zijn er ook rode knipperlichten waar ik op moet letten om zeker niet bij een slechte coach of een kwakzalver terecht te komen?’

Voor je op zoek gaat naar een autismecoach …

De keuze voor een autismecoach is volgens mij al een heel specifieke keuze. Als ik terugkijk op mijn traject, was het zeker niet de eerste vraag die ik me stelde. Voor mij begon het allemaal bij de vraag wat er aan de hand was met mij, of minstens hoe het kwam dat ik in mijn leven steeds vast liep. Ik wilde (en wil nog steeds) vooral weten hoe het kwam dat het zoveel moeite kostte om te doen wat ik graag wilde doen, samen te zijn met wie ik graag omging, op de manier die ik voor ogen had.

Uiteindelijk bleek mijn autistisch denken een van de vele factoren die bepaalde hoe ik met anderen omging, welke inspanningen ik daarvoor moest doen, wat dat voor gevolgen had op hoe ik me voelde, en hoe mijn lichaam functioneerde. Het bleek ook een impact te hebben op de manier waarop anderen op mijn gedrag reageerden, en waar, waarom, hoe, wanneer en met wie ik in conflict geraakte en daar maar geen oplossing op vond. Dat putte me uit en verhinderde me uiteindelijk van mijn leven iets te maken.

Vooraleer ik een autismecoach zocht, stelde ik me eerst de vraag of ik wel echt hulp nodig had, of dat het eerder de anderen waren die dringend geholpen moesten worden. Die keuze was snel gemaakt. Ik had immers niet de middelen of de moed om alle mensen met wie ik conflicten had op therapie of te laten opnemen. De anderen waren met teveel en ze waren te weerbarstig om zomaar toe te geven dat ze geholpen moesten worden of om hulp toe te laten. Ik, aan de andere kant, vond dat ik mijn verantwoordelijkheid moest opnemen. Ik voelde me alvast niet gedwongen om hulp te zoeken, terwijl het veel mensen die het meer nodig hadden dan ik eerder onverschillig liet.

Alternatief voor een autismecoach: een praktisch ingestelde psychotherapeut

Vooraleer ik bij een autismecoach terecht kwam, heb ik eerst een aantal jaren bij een algemeen psychotherapeut, een psychotherapeutisch geschoolde maatschappelijk werker, bij een eerstelijnscentrum voor geestelijke gezondheidszorg (cgg/z) therapie gehad. Dat waren zeker geen verloren jaren.

Hoewel ik regelmatig naar een psychiater ga, voor psychotherapie en medicatie opvolging, voel ik me trouwens nog altijd het best bij psychotherapeutisch geschoolde maatschappelijk assistenten. Om een of andere reden vind ik de meeste psychologen waar ik ervaring mee heb, te weinig praktisch en te afstandelijk om een goede therapeutische relatie mee op te bouwen. Ik hou van praktisch ingestelde mensen die ook zelf engagement nemen, en het niet bij praten alleen laten.

De beste hulpverlener voor jou hoeft niet noodzakelijk een autismedeskundige te zijn

Bij de algemene psychotherapeut waar ik ging, was er in elk geval geen vreemd geurende kamer met een lichtbruine sofa, een donkerbruine stoel, een gevulde boekenkast en een fraai bureau, en een aantal ingelijste diploma’s aan de wand. Integendeel. Gelukkig had hij evenmin een hoog uurtarief. Toch was het iemand die gepokt en gemazeld, belezen en beproefd was. Hij had al die diploma’s en nog veel meer, maar hij ging geregeld op stap, naar heel uiteenlopende activiteiten, en kwam ook bij veel mensen thuis.

Toevallig wist die psychotherapeut ook best wel veel over autisme (en voelde hij het ook aan), maar ik voelde na een tijd dat het beter was dat ik op zoek ging naar een autismecoach. Het kon ook best anders gegaan zijn. Zelfs als je een autismediagnose hebt, hoef je niet noodzakelijk meteen aan te nemen dat autisme de best invalshoek is om oplossingen te vinden. Het helpt soms ook om je verwachtingen van hulpverlening te leren ontdekken en realistisch te maken.

Uiteindelijk vind ik dat een oplossingsgerichte autismecoach het beste past bij mijn verwachtingen en persoonlijke situatie. Ik ben eerder toevallig, via activiteiten bij de Vlaamse Vereniging Autisme, bij mijn autismecoach terechtgekomen. Autismecoaches hebben een website, een plaats op sociale media (Facebook, Twitter, Instagram), zijn aangesloten bij beroepsverenigingen voor psychologen of psychotherapeuten, of geven openbare lezingen in cultuurcentra of vormingen voor autistische volwassenen. Ook op mijn eigen Facebook-pagina deel ik wel eens iets van autismecoaches.

Zes belangrijke criteria om te kiezen een autismecoach

Uit wetenschappelijk onderzoek blijken de meeste autistische volwassen voor een autismecoach te kiezen vanuit

  • de professionaliteit en kwalificaties van de coach (opleiding, ervaring, engagement),
  • het vermogen van de coach om specifieke behoeften en uitdagingen van een autistische cliënt aan te voelen en ermee aan de slag te gaan,
  • het vermogen om doelgerichte communicatie en samenwerking te bevorderen en te onderhouden,
  • de overeenstemming en wederzijdse aansluiting zoals op vlak van persoonlijkheid en coachingstijl,
  • de feedback en ervaringen van andere utistische cliënten en
  • het vermogen om praktische oplossingen en strategieën aan te bieden die passen bij de praktische behoeften van de autistische cliënt.

Het is dus zeker niet het diploma dat telt, maar ik zou me me ook hoeden voor mensen die geen enkele vorm van opleiding hebben genoten en alleen vanuit ervaringsdeskundigheid de stap zetten naar autismecoaching. Het is volgens mij wel belangrijk te weten wat autismecoaches kunnen en vooral niet kunnen doen voor autistische volwassenen.

Vier redenen waarom autistische mensen autismecoaches consulteren

Autismecoaches helpen in de eerste plaats bij het verbeteren van zelfredzaamheid, zelfvertrouwen en zelfbeheersing. Ze dragen vaak bij tot betere sociale vaardigheden en verminderen van sociaal ongemak van autistische volwassenen. Ze dragen bij aan het verbeteren van oplossingsgerichte vaardigheden en het verminderen van stress en angst. En ze reiken vaak ook handvatten aan tot het bevorderen van zelfacceptatie en zelfbeeld.

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat autismecoaches vooral geconsulteerd worden

  • hulp bij het beter omgaan met (complexe) sociale situaties,
  • verbetering van zelfvertrouwen (zelfredzaamheid, zelfacceptatie, zelfbeeld en zelfbeheersing),
  • verbetering van oplossingsgerichte vaardigheden,
  • verbetering van levenskwaliteit (goed gevoel, minder sociaal ongemak, minder stress en angst).

Dan doen autismecoaches vooral door, met jou en vanuit jouw perspectief, concrete oplossingen te zoeken en te vinden. Het is belangrijk dat je er duidelijk over bent als je zoiets zeker niet zoekt, of je niet zeker bent of de autismecoach in kwestie dit wel aanbiedt

Bereikbaarheid, betaalbaarheid en de goede klik zijn volgens het belangrijkste

Bij de keuze voor een autismecoach zou ik zelf in de eerste plaats afgaan op bereikbaarheid, of die coach in jouw buurt woont, en hoe de communicatie verloopt. Voor mij zijn eerder klassieke criteria zoals kwalificaties en opleiding, professionele ervaring en engagementen, soort aanpak, referenties, betaalbare tarieven en dergelijke meer zeker niet het meest doorslaggevend.

Voor mij is het ook belangrijk dat de tarieven duidelijk zijn, en dat er ook rekening wordt gehouden met je persoonlijke situatie.  Wat betreft communicatie, is het voor mij ook belangrijk dat duidelijk is in welke mate de autismecoach die je overweegt schriftelijke voorbereiding toelaat en open staat voor je bedenkingen of feedback via mail nadien. Of dat er mogelijkheid is voor andere vormen van therapie dan de klassieke zit-en-praat-therapie, bijvoorbeeld online of tijdens een wandeling.

Het allerbelangrijkste is volgens mij toch de goede klik, de chemie, het gevoel dat je iets hebt aan de sessies en dat de coach volgens jou naar jou luistert en meedenkt, die volgens mij het belangrijkste moet zijn om je keuze te maken. Ik vind het zelf ook belangrijk dat het duidelijk is wat de autismecoach waarvoor je kiest kan of wil aanbieden, als je dat wil weten natuurlijk.

Rode lichten of signalen: waarom en wanneer niet voor een bepaalde autismecoach kiezen

Net zoals bij de meeste individuele hulpverleners, is het vooral een kwestie van een individuele match die de resultaten bepaalt.  Uiteindelijk ben jij degene die het moet doen, en is de uitwisseling van gedachten, gevoelens en ideeën het belangrijkste. Een autismecoach zal er niet zelf voor zorgen dat je aan een lief geraakt, je rijk en succesvol wordt of je afwas gedaan wordt. De meest geschikte persoon om daarvoor te zorgen, ben jij. Al dan niet met hulp van anderen.

Net zoals kwalificatie, empathie, begrip van autisme, visie, professionalisme, de mate van perspectief en feedback bieden richtlijnen kunnen zijn om je keuze te maken voor een autismecoach, kan het ontbreken ervan vaak wel een rood knipperlicht zijn om toch maar niet in zee te gaan met die persoon.

Als je bijvoorbeeld onvoldoende voortgang merkt, merkwaardige ideeën over autisme ervaart bij die coach, als je een onbehulpzame of oververmoeide of ongeïnteresseerde coach ontmoet, zijn of haar stijl van coaching volgens jou niet overeenstemt met jouw persoonlijkheid of communicatiestijl, als je je ongemakkelijk of gebrek aan vertrouwen voelt, en je weinig initiatief van zijn of haar kant ziet om jou tegemoet te komen, dan kan je besluiten dat deze coach toch niet de best mogelijke keuze is voor jou.

Tot slot: het is niet altijd eenvoudig een goede autismecoach te vinden

Tot slot is het volgens mij niet zo eenvoudig om een goede autismecoach te vinden en die te behouden. Het vinden van een coach die past bij wat jij als autistische volwassene vraagt is vaak een proces van jaren.

Om te beginnen is het opbouwen van een vertrouwensrelatie gemakkelijker gezegd dan gedaan. De autismecoach moet daarbij duidelijk maken dat wie de cliënt is die h/zij begeleidt, ook als er meerdere betrokkenen mee aan tafel zitten. Het kan gebeuren dat dit iemand anders is dan degene die de coaching betaalt. Het moet ook duidelijk zijn met wie de autismecoach informatie deelt, en hoe dit gebeurt.

Sommige coaches missen soms kennis, ervaring en soms zelfs voeling met minder duidelijke uitingen van autisme, waardoor het mank loopt in de communicatie en samenwerking. Soms hebben autismecoach en cliënt ook verschillende verwachtingen over ieders rol en verantwoordelijkheden, wat wel eens leidt tot conflicten. Dat heeft onder andere, maar niet uitsluitend, te maken met de moeite die veel autistische mensen hebben met ‘hier en nu’ uiten van gevoelens en behoeften, wat het moeilijk maakt tot een goede samenwerking te komen. Ook de moeite met het accepteren van feedback en aanbevelingen van hun autismecoach kan die samenwerking en de evolutie daarin belemmeren.

Tot slot is het belangrijk dat er voldoende tijd en aandacht is van beide kanten, dat er dus wat geduld is, en ruimte om de samenwerking een kans te geven. Als die niet meer mogelijk is, moet het ook duidelijk gemaakt worden, ofwel door de autismecoach of door de autistische volwassene, dat het niet meer lukt. Ook al willen andere betrokkenen zo graag dat het wel zou werken.