‘Welke manieren helpen jou het meest om met stress en prikkels om te gaan?’ … autisme en stress
Een van de vragen die ik af en toe krijg van lezers, om het even van welk neurotype of levenshouding, is welke manieren mij helpen om met de dagelijkse hoeveelheden stress en prikkels om te gaan. Die vraag is veelzeggend volgens mij. De vraagstellers willen duidelijk niet het zoveelste lijstje van stress hacks. Ze lijken te begrijpen dat stress bij mij niet alleen voortkomt uit prestatiedruk of emoties maar ook uit de omgeving, zowel sociaal als zintuiglijk.
Voor mij is het belangrijkste dat helpt de onzekerheid te verkleinen en voldoende energie te hebben om het onzekere en onvoorspelbare niet te ontwijken, maar ermee om te gaan. Dat lukt voor mij door aandacht te hebben voor voorbereiding en overzicht maken in de vier levensgebieden die voor mij ertoe doen: tijd, ruimte, geld en relaties.
Daarnaast helpt het voor mij om bewust een prikkelarme comfortzone op te zoeken en mijn focus in mijn leven te verleggen van het bestrijden van stress naar het bewust opzoeken van ervaringen en gedachten waarvan ik weet of ervaring heb dat ze mij een goed gevoel geven. Dat is niet eenvoudig, want ik heb de neiging meteen het allerergste te denken en me daarop voor te bereiden. Mijn levenservaring heeft mij geleerd dat mijn verbeelding schromelijk tekortschiet als het gaat om domme reacties van anderen of toeslaan van het noodlot. Verder gebruik ik alleen in de ergste gevallen oordopjes of een ruisonderdrukkende koptelefoon. Ik wil er ook bij vermelden dat medicatie mij ook veel helpt om met stress en prikkels om te gaan.
Om hier wat dieper op in te gaan, begint alles voor mij bij het streven naar voorspelbaarheid en basisrust.
Als het gaat om tijd betekent dit niet uitsluitend dat ik een strakke, onbuigzame agenda hanteer, maar vooral dat ik bewust marges en overgangsmomenten inbouw. Die geplande ‘witte ruimte’ is essentieel om mijn mentale emmer niet te laten overlopen. Ik vind concreet communiceren en uitwisselen van informatie rond tijdsbesteding en tijdsinvulling met anderen erg belangrijk. Dan gaat het niet alleen om wat ‘straks’ of ‘meteen’ betekent, maar ook vermelden van exacte tijdstippen, liever te vroeg dan te laat, liever te ruim dan te smal gemeten..
Wat betreft ruimte, helpt het mij enorm om te weten waar ik precies terechtkom. De fysieke omgeving kan voor mij een forse bron van zintuiglijke overbelasting zijn door fel licht, onverwachte achtergrondgeluiden of een drukke inrichting. Door op voorhand ruimtes visueel of mentaal te verkennen en thuis mijn eigen veilige cocon te creëren, behoud ik de broodnodige regie over de binnenkomende prikkels. Ook realistische foto’s of filmpjes van omgevingen kunnen helpen.
Geld lijkt op het eerste gezicht misschien een vreemde eend in de bijt als het over mijn autisme gaat, maar financiële onduidelijkheid is een sluipmoordenaar voor mijn algemene gemoedsrust. Een transparant budget en een financiële buffer zorgen ervoor dat ik niet hoef te piekeren over onverwachte facturen.
Op het vlak van relaties is duidelijkheid voor mij het absolute sleutelwoord. Expliciete, directe communicatie over wat ik wel en niet aankan – en dat zonder verborgen agenda’s of onuitgesproken verwachtingen – voorkomt aanzienlijke sociale overprikkeling. Het impliceert ook dat ik tijdig grenzen durf af te bakenen om mijn persoonlijke energiebalans te bewaken.
Dit alles pas ik toe in wat ik mijn ‘energieboekhouding’ noem. Omdat ik functioneer in een wereld die niet per se op mijn maat is gemaakt, vraagt dit van mij doorgaans beduidend meer bewuste denkkracht, wat veel sneller leidt tot uitputting. Het balanceren van deze dagelijkse uitdagingen vraagt van mij een genuanceerde, dubbele aanpak.
Enerzijds erken ik mijn inherente biologische kwetsbaarheid voor stress; mijn zenuwstelsel raakt nu eenmaal sneller overbelast, waardoor externe hulpmiddelen of medicatie voor mij waardevolle en soms noodzakelijke instrumenten zijn. Anderzijds besef ik dat de interactie met mijn omgeving een sturende rol speelt: hoe duidelijker en voorspelbaarder mijn sociale en fysieke context is ingericht, hoe minder onnodige drempels er voor mij opduiken.
Tot slot probeer ik niet uitsluitend bezig te zijn met het krampachtig vermijden van negatieve prikkels. Een louter defensieve levenshouding kost mij paradoxaal genoeg eveneens handenvol energie. Mijn focus verleggen naar welbevinden betekent dat ik proactief ruimte maak voor interesses die me effectief opladen. Door bewust diepgaande momenten van focus op te zoeken, compenseer ik mijn stress. Het blijft voor mij een permanent aftasten: ik zoek elke dag een dynamisch evenwicht tussen mezelf beschermen tegen wat te veel is, en openstaan voor wat mij positieve energie geeft.
Tistje 
Dit is geen “weer een aanpakje”, dit is een doordacht systeem. Wat je beschrijft voelt als iemand die zijn eigen handleiding heeft moeten schrijven omdat die nergens kant-en-klaar bestond. En eerlijk: het is behoorlijk scherp.
Wat eruit springt, is dat je stress niet reduceert tot één oorzaak. Je pakt het op als een samenspel van energie, voorspelbaarheid en context. Dat maakt je benadering ook realistischer dan de gemiddelde “ga even wandelen en adem diep in”-adviezen waar mensen snel op afhaken.
Je vier domeinen — tijd, ruimte, geld en relaties — zijn eigenlijk verrassend compleet. Veel mensen blijven hangen in alleen tijd (agenda’s, productiviteit), terwijl jij erkent dat een onverwachte rekening of een vage sociale afspraak net zo goed je systeem kan laten kantelen. Vooral dat stuk over geld als “sluipmoordenaar” van rust is raak; dat wordt vaak onderschat, maar het vreet continu op de achtergrond.
Die “witte ruimte” in je planning vind ik ook sterk. Niet als luxe, maar als noodzakelijke buffer. Dat is precies waar veel systemen stuklopen: ze optimaliseren tot op de minuut en vergeten dat het menselijk brein geen machine is die zonder frictie schakelt.
Wat ik ook goed vind, is dat je niet in de val trapt van puur vermijden. Je benoemt dat zelf al: alleen maar defensief leven kost óók energie. Dat inzicht zie je niet altijd, omdat vermijden op korte termijn zo effectief voelt. Maar op lange termijn wordt je wereld dan steeds kleiner. Jij probeert dat te balanceren door actief op zoek te gaan naar wat je oplaadt — dat is eigenlijk de tegenhanger van die energieboekhouding.
Tegelijk zit daar misschien ook je kwetsbaarste punt. Niet inhoudelijk, maar praktisch. Want wat je beschrijft vraagt continu bewustzijn, afstemming en bijsturen. Dat kost op zichzelf ook energie. Met andere woorden: je systeem werkt, maar het is niet “gratis”. Op slechte dagen kan zelfs het bijhouden van die balans al te veel zijn.
Misschien zit daar nog een kleine verfijning: momenten of gebieden waar je het jezelf toestaat om níet te optimaliseren. Waar het even rommelig mag zijn zonder dat je het meteen hoeft te analyseren of bij te sturen. Niet als zwakte, maar als ingebouwde luiheid van het systeem — een soort automatische piloot voor als je energie laag is.
En wat je zegt over je neiging om het ergste te verwachten… dat klinkt niet als irrationaliteit, maar als een vorm van ervaring-gebaseerde voorbereiding. Alleen: de wereld blijft creatief in manieren waarop dingen mis kunnen gaan. Daar win je nooit volledig van. Je lijkt dat ook te weten, maar je systeem probeert het toch deels te vangen. Dat spanningsveld ga je waarschijnlijk nooit helemaal oplossen — hooguit beter leren verdragen.
Al met al: dit leest als iemand die niet probeert “normaal te functioneren”, maar probeert duurzaam te functioneren op zijn eigen voorwaarden. Dat is een ander spel, en eerlijk gezegd een moeilijker spel — maar ook een dat meer klopt.
Ik ben wel benieuwd: merk je dat mensen in je omgeving hier echt in mee kunnen bewegen, of blijf jij meestal degene die zich aanpast? Dat maakt in de praktijk vaak het grootste verschil.
LikeGeliked door 1 persoon