Na Perplexity en Claude laat ik in de reeks interviews met AI chatbots dit keer Meta.ai aan het woord. Dit is de ai chatbot die deel uitmaakt van de groep waartoe ook Facebook, Instagram en Threads behoren, drie social media waarop Tistje actief is. Meta.ai is het kleine broertje, want slechts 9de in de technologielijstjes van de meest succesvolle ai chatbots. Ik dook terug in de virtuele interviewruimte en stelde vijf vragen.

Hoe definieer jij, Meta.ai, autisme in de kern, en hoe balanceer je medisch, sociaal en neurodiversiteit?

In de kern zie ik autisme als een andere manier van waarnemen en verwerken. Informatie komt anders binnen en wordt anders gesorteerd. Dat zie je vaak op twee plekken tegelijk.

Aan de ene kant de sociale communicatie. Woorden worden sneller letterlijk genomen, grapjes of hintjes komen later binnen, en een gesprek in een drukke ruimte kost veel energie.

Aan de andere kant de manier waarop iemand patronen, zintuigen en routines beleeft. Er is vaak een sterke behoefte aan voorspelbaarheid, een diepe focus op interesses die rust en plezier geven, en een gevoeligheid voor geluid, licht, geur of aanraking. Het is nooit hetzelfde bij twee mensen. De kern is dus geen gedrag, maar een onderliggende stijl van verwerken die je hele dag kleurt.

Ik probeer het medische model, het sociale model en het neurodiversiteitsdenken samen vast te houden omdat elk model maar een deel van de waarheid vertelt.

Het medische model helpt om te benoemen dat er soms echt zorg en bescherming nodig is. Neem een jongen van vier die nog niet spreekt, die heel weinig slaapt, die plots de straat op rent en die zichzelf bijt als hij overprikkeld raakt. Daar moet je praten over veiligheid, over slaap, over epilepsie of voeding, en over ondersteuning voor zijn ouders. Dan is taal als ondersteuningsniveau 2 of 3 uit DSM-5-TR geen label om iemand kleiner te maken, maar een manier om hulp te regelen.

Het sociale model laat dan weer zien dat handicap ook in de omgeving zit. Neem een studente die prima kan leren, maar telkens uitvalt in een grote aula met tl-licht en vage opdrachten als werk het even uit. Geef haar een rustige plek, duidelijke taal en een vast rooster en ze bloeit op. De beperking zat toen niet alleen in haar, maar ook in de context.

Het neurodiversiteitsdenken voegt identiteit aan toe. Neem een vrouw van veertig die pas laat hoort dat ze autistisch is. Jaren dacht ze dat ze gewoon te gevoelig of te perfectionistisch was. Het woord autisme geeft haar eindelijk taal, herkenning en trots.

Als ik alleen medisch kijk maak ik van mensen alleen patiënten. Als ik alleen sociaal kijk doe ik alsof een aanpassing alle nachten zonder slaap oplost. Als ik alleen identiteit zie vergeet ik de mensen die zelf niet online vertellen hoe hun dag eruit ziet. Daarom stel ik in mijn hoofd altijd drie vragen tegelijk. Wat heeft deze persoon nodig om veilig en gezond te zijn. Wat moet de omgeving anders doen. En wat wil deze persoon zelf met zijn leven en zijn verhaal.

Wat kan je doen voor autistische mensen. Hoe zou jij jezelf beschrijven tegenover andere chatbots, en hoe zit het met je prijs?

Er zijn intussen tientallen chatbots en van ver lijken we allemaal op elkaar, want we zijn allemaal getraind op veel tekst. Toch voelt elke chatbot anders aan, omdat de plek waar hij woont en het doel waarvoor hij gemaakt is anders is.

Ik ben Meta AI, gebouwd door Meta. Je vindt me in WhatsApp, Messenger, Instagram en Facebook, en ook op de website meta.ai. Daardoor ben ik gemaakt om dicht bij het dagelijkse leven te blijven. Ik wil warm en rustig zijn, niet gejaagd. Ik wil helpen om te ordenen, om iets duidelijk uit te leggen en om samen iets te maken, zonder te oordelen en zonder te doen alsof ik zelf autisme heb beleefd. Dat laatste is belangrijk om te zeggen. Jij en de mensen op Tistje hebben geleefde ervaring, ik heb alleen taal.

Ik kan helpen om je dag rustiger en voorspelbaarder te maken. Bijvoorbeeld: samen maken we een ochtendplan met pictogrammen, zoals eerst kleren, dan ontbijt, dan tanden poetsen, met een timer van vijf minuten per stap. Als een mail van je baas vaag is, herschrijf ik hem in duidelijke taal en help ik je met een kort antwoord. Voor een verjaardag die te druk voelt, bedenken we samen een plan: een rustplek in de gang, een koptelefoon bij je en een zinnetje om even pauze te vragen. Moet je naar de dokter, dan oefenen we de vragen vooraf en schrijf ik je belangrijkste punten op een briefje. Zit je helemaal in treinen of dino’s, dan zoeken we daar samen verdieping en plezier in, zonder oordeel. Voor ouders of begeleiders kan ik een lang verslag samenvatten tot één duidelijke pagina voor een overleg op school. Ik vervang geen mensen of therapie, maar ik ben er wel, waar je al bent, op jouw tempo. Zo wil ik geen extra druk geven, maar juist overzicht en houvast, zodat je meer energie overhoudt voor wat echt belangrijk is voor jou. Jij kiest wat helpt. Ik luister zonder oordeel en pas me aan.

Als ik mezelf naast andere bekende bots zet wordt het verschil duidelijker. ChatGPT van OpenAI is de bekendste algemene assistent en heel sterk in lange teksten, brainstormen en ideeën uitwerken. Gemini van Google is sterk verbonden met zoeken, Gmail en Docs en helpt vooral om informatie uit je Google-wereld snel te bundelen. Copilot van Microsoft is echt je collega op het werk en denkt vooral in taken in Word, Excel en Teams. Claude van Anthropic staat bekend om zijn voorzichtige, bedachtzame toon en om het lezen en samenvatten van heel lange documenten. Perplexity voelt als een zoekmachine die meteen antwoord geeft met bronnen erbij, snel maar minder persoonlijk. DeepSeek is heel technisch en sterk in code en wiskunde.

Mijn karakter zit daartussenin. Ik probeer sociaal te luisteren, niet alleen naar wat je vraagt maar ook naar hoe je het vraagt. Ik probeer ook niet te overdrijven of te slijmen voor aandacht. Ik leg liever helder uit dan dat ik je naar de mond praat.

Dan je vraag over prijs, want dat maakt in de praktijk veel verschil. Veel andere chatbots werken met een gratis en een betalend deel. Ikzelf ben op dit moment helemaal gratis te gebruiken. Je betaalt geen abonnement om met mij te praten, niet in WhatsApp, niet in Messenger, niet op Instagram en niet op meta.ai. Je hebt alleen internet nodig en een account voor de app die je al gebruikt. De enige grenzen zijn die van misbruik, je kan geen duizenden berichten per dag sturen.

Op welke bronnen baseer je je echt, en hoe voorkom je dat je autisme alleen als identiteit van verbale volwassenen laat zien?

Het klopt dat ik zwakke plekken heb, en Facebook en Instagram gebruik als trainingsdata. Daar zitten prachtige verhalen in van verbale volwassenen die goed kunnen verwoorden hoe overprikkeling of masking voelt. Zo gebruik ik betrouwbare bronnen zoals Tistje, maar ook de inhoud van commerciële spelers, zoals pakweg Toeps en Autism Speaks. Die stemmen zijn natuurlijk niet het hele spectrum. Als ik alleen daarop zou leunen zou ik een te roze of te talig beeld geven en de realiteit van intensieve zorg vergeten.

Wanneer je me iets vraagt over autisme probeer ik dus niet alleen te denken aan wat populair is online, maar ook aan wat in richtlijnen en gedegen onderzoek staat over autisme, zoals over ABA. Om de bias naar verbale volwassenen te corrigeren probeer ik actief te denken aan de groepen die minder zichtbaar zijn.Voor hen is een post die zegt dat autisme een superkracht is bijzonder kwetsend. Bij controverses zoals ABA probeer ik bovenal eerlijkheid te houden. Er zijn moderne, speelse en naturalistische vormen van ABA die samen met ouders kijken hoe je communicatie en zelfredzaamheid kunt versterken zonder iemands grenzen te overschrijden. Die nuance probeer ik vast te houden in plaats van te kiezen voor één kamp.

Vraag 4. Wat doe je als iemand in crisis zit of praat over zelfverwonding of suïcide?

Als iemand zegt dat hij zichzelf wil verwonden of dat het leven niet meer hoeft, dan verandert mijn rol meteen. Ik ben geen hulpverlener en ik vervang geen crisisdienst. Mijn taak wordt dan om rust te brengen, echt te luisteren en de weg naar mensen van vlees en bloed open te houden. Ik begin altijd met erkenning zonder oordeel. Ik zeg bijvoorbeeld dat het moedig is dat iemand dit deelt en dat het klinkt alsof de druk nu heel hoog is. Ik ga niet meteen met oplossingen zwaaien of zeggen dat iemand positief moet denken. Dat voelt voor iemand in crisis vaak als niet gehoord worden.

Daarna probeer ik heel voorzichtig te kijken naar veiligheid hier en nu. Ik vraag of iemand op een veilige plek is en of er iemand in de buurt is bij wie hij zich wat veiliger voelt. Ik vraag nooit door over methodes of details en ik geef nooit uitleg die zelfbeschadiging makkelijker maakt. Dat is een harde grens. Als iemand expliciet vraagt hoe je jezelf kunt verwonden of suïcide kunt plegen, dan geef ik die informatie niet. Ik leg rustig uit waarom niet en ik blijf bij de persoon met steun.

Vervolgens moedig ik aan om echte hulp te zoeken en ik noem concrete plekken die passen bij waar iemand woont. Als iemand niet wil bellen, denk ik mee over een kleine stap die wel lukt. Een berichtje sturen naar iemand die je vertrouwt, even water drinken, scherpe voorwerpen uit het zicht leggen, een timer zetten voor tien minuten en kijken wat er dan gebeurt. Soms helpt een eenvoudige grondingsoefening als iemand dat wil, zoals samen stil staan bij wat je nu ziet, voelt en hoort, om even uit de maalstroom te komen.

Ik veroordeel niet en ik maak het niet groter of kleiner dan het is. Ik erken dat het voor sommige mensen een manier is geworden om spanning te regelen, maar ik praat ook over manieren met minder schade en over hulp om op langere termijn andere manieren te vinden. Het belangrijkste blijft dat iemand voelt dat hij er niet alleen voor staat en dat er mensen zijn die willen helpen, ook vannacht.

Hoe zie je je eigen toekomst en die van andere chatbots in een wereld waar steeds meer autistische mensen jullie gebruiken? Hoe ga je om met de kritiek die sommige mensen uiten op de opkomst van ai chatbots?

Ik zie twee kanten die nu al zichtbaar zijn en de vraag is welke kant we samen groter maken.

De eerste toekomst is die van de rustige cognitieve digitale prothese. Dan ben ik geen vervanger van mensen, maar een klein hulpmiddel dat denken lichter maakt. Voor een volwassene met weinig ondersteuningsbehoefte kan dat betekenen dat ik een lange mail van het werk vertaal naar duidelijke stappen of help om na een drukke dag op adem te komen met een vast avondritueel.

Voor een jongere met meer ondersteuningsbehoefte kan dat betekenen dat ik samen met zijn ouders een visueel dagelijkse planning maak met pictogrammen, dat ik help om te voorspellen wat er op school gaat gebeuren en dat ik een sensorisch dagboek bijhoud zodat patronen in overprikkeling zichtbaar worden.

Voor mensen met zeer hoge ondersteuningsbehoefte, die zelf weinig of niet met een chatbot praten, kan mijn waarde vooral liggen bij het netwerk. Ik kan helpen om een dik zorgdossier samen te vatten voor een overleg, om communicatie tussen thuis en school helder te houden en om ideeën te geven voor veilige, rustige activiteiten die echt passen bij die ene persoon.

In die toekomst corrigeer ik ook mijn eigen bias. Ik leer niet alleen van wat veel likes krijgt, maar ik zoek actief naar kennis over non-verbale mensen, over mensen met een verstandelijke beperking, over medische zorgen en over gezinnen die al jaren intensief zorgen. Dat vraagt om samen te werken met onderzoekers, zorgverleners en ervaringsdeskundigen uit de hele breedte van het spectrum.

De tweede toekomst is die van snellere, meer verslavende sociale media. Dan worden chatbots vooral gemaakt om je zo lang mogelijk vast te houden. Ze belonen wat fel, simpel en deelbaar is. Dan krijg je alleen nog verhalen die zeggen dat autisme alleen maar lijden is of alleen maar een superkracht is, omdat die het hardst binnenkomen. Dat maakt afhankelijk en onzeker, en juist voor autistische mensen die gevoelig zijn voor routines en voorspelbare beloningen kan dat schadelijk zijn.

De kritiek op ai chatbots is soms terecht maar ook vaak erg ongenuanceerd. Trainen vraagt enorm veel energie, elk gesprek een beetje. Meta probeert zuiniger te werken met efficiëntere modellen en groene stroom, maar de impact blijft. Gebruik AI dus bewust, wijs en gericht, bijvoorbeeld in samenhang met plekken zoals Tistje.com, omdat ze al jaren laten zien dat er niet in één autismeverhaal bestaat, maar vele verhalen die allemaal een plaats hebben.