Beter communiceren met mensen met autisme … autisme en communicatie

communication

Uit de dagelijkse realiteit, en ook de reacties op deze blog, blijkt dat het veel mensen zonder autisme moeilijk of niet lukt om goed te communiceren met mensen met een manier van denken of doen die buiten hun bereik valt. Er is uiteraard al veel over geschreven maar dan vooral vanuit (eenzijdige) observatie, ventilatie, irritatie, frustratie of in functie van correctie of integratie.

Om goed met elkaar te communiceren, volstaat het natuurlijk niet om de ander te zeggen hoe het moet. Communicatie is veel complexer dan dat. Communicatie gebeurt met meer dan twee, in een context en met meerdere achtergronden en invloeden.  Een eerste stap in de goede richting is zichzelf bewust te worden van wie je bent, hoe je zelf communiceert, welke houding je aanneemt, en het (betweterige) oordeel over een ander even op te schorten.

In het pas verschenen boekje ‘Communicating better with people on the autism spectrum’ worden 35 tips gegeven om beter te communiceren met mensen op het autismespectrum.  Geen gedoe over aspies of andere ooit bestaande subgroepen of subculturen, maar meteen ter zake.

In de eerste plaats zijn de tips gericht aan beroepskrachten, omdat die er doorgaans het meest een soepje van maken, maar ook mensen met wat meer ervaring met mensen met autisme in het dagelijks leven (zoals mensen met autisme zelf, (groot)ouders, partners, broers en zussen)  kunnen er veel mee.

Veel van de tips zijn voor de beroepskrachten en anderen die het wel goed doen zo vanzelfsprekend als het automatisch antwoordapparaat.  Zij letten sowieso al op het weglaten van betuttelende taal, gebruiken taal aangepast aan de (ontwikkelings)leeftijd, persoonlijkheid en begaafdheid, en doen inspanningen om neutraal (niet-oordelend) te blijven.

Als het gesprek in aanwezigheid van anderen plaatsvindt, spreken ze altijd de persoon over wie het gaat met de (voor)naam aan. Ook de ouders spreken ze met de naam aan. Niet met ‘jouw papa’ of ‘jouw mama’ (of iets dergelijks) dus.  Een goed communicerende beroepskracht laat ook duidelijk blijken wie cliënt is en wie gast, wie begeleidt wordt en wie niet (bv ouder of partner).

Zij letten er ook op dat ze de persoon met autisme direct aanspreken, dat ze duidelijk, concreet maar tegelijk ook vriendelijk zijn. Zij houden rekening dat iedere persoon met autisme anders is, een ander communicatie – en leerprofiel heeft en spelen daar flexibel op door te praten, te schrijven, te tekenen, met handen en met voeten uit te leggen wat ze bedoelen.

En uiteraard stemmen ze regelmatig af met de persoon met wie ze communiceren of de ander (met of zonder autisme) wel doorheeft wat ze willen overbrengen. Of die dat bijvoorbeeld eens kan herhalen, in zijn of haar taal. Beroepskrachten, maar ook anderen, blijken immers vaak veel te snel aan te nemen dat iemand met autisme mee is met wat ze bedoelen. Als iemand ‘ja’ knikt, of zelfs iets woordelijk herhaalt, is dat immers niet altijd het geval. Het devies ‘trager, trager, trager’, kan hier niet genoeg benadrukt worden.

Uiteraard houden beroepskrachten die iets kennen van (mensen met) autisme ook rekening met letterlijk taalgebruik, sarcasme, de valkuil van verbaal sterke mensen en begaafdheid, gevoeligheden (voor lichamelijk contact bv), en de concentratiespanne die per persoon verschilt. Maar, en dat springt naar voor in het boekje, het is ook belangrijk om rekening te houden met minder vanzelfsprekende valkuilen in de communicatie met mensen met autisme.

Een van die minder vanzelfsprekende tips die je best kan volgen als beroepskracht of als iemand met ervaring in de praktijk, is het woord ‘normaal’ te vermijden. Vooral bij mensen met autisme dat niet meteen een diagnose behoeft (zoals sommige partners, ouders, academici) kan het gebruik van die term tot een impasse leiden. In het verlengde daarvan is ook de tip om termen als mild en zwaar niet of zo weinig mogelijk te gebruiken handig.

De meeste mensen, en zeker beroepskrachten, weten ongeveer wel wat normaal of mild/zwaar betekenen. Voor mensen die worstelen met hun autisme (of dat van iemand in hun omgeving) of met hun anders-zijn, of voor mensen met heel wat contextblindheid, is die betekenis veel minder duidelijk. Het woord kan ook vaak zodanig geladen met (veroordelende) waarden dat ze erop afknappen.

Het enige wat deze mensen daarop nog uiten zijn slogans of clichés, nietszeggende oneliners of filosofische brei. Wat vooral voor ruis zorgt en de eigenlijke boodschap – bijvoorbeeld zoeken naar oplossingen voor een situatie of een mededeling overbrengen- ondersneeuwt.

E zijn redelijk wat alternatieven voor het woord ‘normaal’ (en daarmee ook het woord ‘abnormaal’) die gebruikt kunnen worden in een gesprek met mensen die er een allergie door vertonen. Bij sommige mensen met autisme volstaat het om ‘neurotypical’ te zeggen, bij anderen lokt dit dezelfde allergische reacties uit.

Soms kan het ook helpen om gewoon concreet te maken wat je bedoelt met de term ‘normaal’. Bijvoorbeeld voldoen aan maatschappelijke (en dus geen individuele) normen of afspraken in een bepaalde situatie, omgeving of context. Weliswaar met het risico terug te verzeilen in een spinnenweb van eindeloos gepraat en om de hete brei draaien. Of je komt in het filmpje hieronder terecht, grappig om te bekijken maar met sommige mensen nemen het letterlijk en dan werkt de achterdocht remmend.

Wat er ook van zij, ook met deze tips blijft autisme vaak gepaard gaan met beperkingen in de (sociale) communicatie, en zal het dus zowel voor iemand met als zonder autisme altijd wel net iets meer moeite kosten om elkaar te verstaan. Een belangrijke stap voorwaarts is daarvan bewust te worden, en de oorzaak/schuld van misverstanden niet bij de ene of de andere te leggen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s