‘Moet ik naar een begrafenis van iemand die ik niet goed kende?’ … autisme en rouw

Foto van Kelly Sikkema op Unsplash

Leontien, een autistische lezeres van deze blog, schrijft me dat ze met een dilemma zit. Ze heeft een rouwbrief ontvangen van het overlijden van een vriend van haar familie en is uitgenodigd voor de begrafenis, de uitstrooiing en de maaltijd die daarop volgt.

‘Nu wil mijn familie graag dat ik er naartoe ga, hoewel ik die persoon eigenlijk helemaal niet zo goed kende. Ik ga sowieso niet graag naar dat soort evenementen, maar het stoot me tegen de borst dat je daar als verre kennis aanwezig bent. Wat zou jij me aanraden: moet ik daar de begrafenis van iemand die ik niet zo goed kende?’

Je stelt een moeilijke vraag, omdat die gaat over etiquette die in bepaalde families heel sterk nageleefd wordt en in andere eerder losjes wordt geïnterpreteerd. Ik neem aan dat jouw familie in de eerste categorie zit. Anders zouden ze de keuze aan jou laten en niet benadrukken dat ze graag hebben dat je er naartoe gaat, vermoed ik. Of misschien verwacht sommige, meer behoudsgezinde en ritueeltrouwe familieleden dat de hele familie telkens als één aanwezig is op zo’n plechtigheid. Dat heeft dan volgens mij niet zozeer iets met de begrafenis zelf maar eerder met de nood aan een cordon familiale.

Zelf zou ik het begrijpelijk vinden mocht je niet alles uit je handen liet vallen en je spoeden naar zo’n begrafenis, of naar om het even welke begrafenis waar je van dicht of van ver van op de hoogte wordt gebracht. Volgens mij gaan mensen alleen naar begrafenissen of crematies van familieleden of van mensen met wie ze een zeer persoonlijke band hebben of hadden.

Waar de grens ligt van die persoonlijke band of iemand kennen, moet je volgens mij zelf kunnen trekken. Zelf trek ik de grens bij een familiefeest of meerdere persoonlijke ontmoetingen en/of gesprekken, of samengewerkt hebben of een gemeenschappelijke belangrijke ervaring doorgemaakt hebben. Voor iedereen ligt die grens anders. Dat is duidelijk als je ziet hoeveel mensen komen opdagen voor het laatste afscheid van een film – of rockster, een politicus, schrijver, kunstenaar of bekende landgenoot. Soms is het verrassend hoeveel bloemen neergelegd worden en hoeveel mensen het rouwregister tekenen van iemand die ze in het beste geval van meters afstand hebben zien optreden.

Als je twijfelt, zijn er verschillende maatstaven die je kan gebruiken om de knoop door te hakken om al dan niet aanwezig te zijn, of in te gaan op een uitnodiging. Je zou je kunnen afvragen of de overledene dat graag gehad zou hebben, dat mensen die h/zij niet meteen (her)kent aanwezig zouden zijn. Misschien had h/zij een gruwel aan dat soort dingen. Een andere bedenking zou kunnen zijn of de overledene naar jou begrafenis zou gegaan zijn mocht jij eerder heengegaan zijn.

Een andere, minder gebruikelijke maar voor mij even belangrijke, maatstaf om al dan niet naar een begrafenis of crematie te gaan, kan ook de vermoedelijk emotionele impact zijn die zo’n gebeurtenis op jou zou kunnen hebben. Als die groter zou kunnen zijn dan je kan dragen, of je maakt een moeilijke tijd door, dan zou ik voor een alternatief kiezen. Het zal zeker niet de bedoeling van de overledene geweest zijn om jou een emotionele dip te bezorgen. Hoe je je rouw beleeft, kan sterk verschillen van hoe je verwacht wordt dat te doen.

Een overlijdensbericht of zelfs een uitnodiging, al dan niet op naam, gaat volgens mij niet altijd samen met de verwachting dat je er lijfelijk aanwezig bent. Het kan ook gewoon een manier zijn om de uitgebreide kring van de overledene te informeren. Met zo’n bericht wil de familie van de overleden persoon vermijden dat ze iemand vergeten in te lichten, en die er pas na jaren later toevallig achter zou komen dat tante Rita of oom Richard er niet meer is.

Als je komt, zullen ze vermoedelijk blij zijn met je aanwezigheid op voorwaarde dat je gedrag op dat moment past binnen hun verwachtingen. Dat is voor de ene autistische persoon al meer een opgave dan voor een ander. Als je niet komt, zullen ze wellicht niet lang bezig zijn met jouw afwezigheid. Zeker niet als je schriftelijke deelneming betuigt, al dan niet met een passend bloemetje. Een persoonlijk condoléancebriefje, dat echt niet zo lang hoeft te zijn, met een wens, kan voor nabestaanden soms meer waard zijn dan de komst van heel veel mensen die louter komen omdat ze moeten of dat van hen verwacht wordt, omdat ze uit zijn op een rouwkaartje of een acte de presence met een verborgen agenda opvoeren.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.