Verhuisd … autisme en verhuizen

Een verdieping of twee hoger, een straat verder, naar een andere stad of streek, of bij wijze van spreken naar het einde van de wereld … verhuizen blijft ook na een aantal keer organisatorisch een huzarenklus. Het mag dan nog zo goed voorbereid zijn, toch is er altijd wel van alles dat anders loopt dan verwacht of dan gewenst.

Verhuizen is om te beginnen, los van alle organisatorische last, ook een zware psychologische dobber. Het gebeurt niet elke dag. Meestal kies ik er niet voor zonder grondige reden om uit een woonomgeving te vertrekken waar ik mij enigszins op mijn gemak begin te voelen. Ik zie er tegenop en vind het vervelend.

Verhuizen kan voor sommige mensen staan voor los – en achterlaten. Het kan een vorm van verlies zijn, de band met een oude vertrouwde omgeving verbreken.

Het betekent vooral een periode van zoeken naar evenwicht en veiligheid in een nieuwe omgeving terwijl in de ‘buitenwereld’ lasten en verwachtingen gewoon doorlopen. Het zou mogelijk moeten zijn in de periode van de verhuis verlof te nemen van de verwachtingen van de samenleving om alle tijd te nemen voor de verhuis naar, inrichting van en gewenning aan de nieuwe woonsituatie.

Hoewel de nieuwe woonst een verbetering kan blijken op vlak van privacy, weegt dat niet op tegen de angst voor de verandering. Ook al omdat de impact van de veranderingen niet goed ingeschat kan worden, en door de roekeloosheid & onvoorspelbaarheid van mensen zonder autisme het er allemaal niet eenvoudiger op wordt.

Uitputting van de draagkracht

Verhuizen is dan ook een grote stressfactor. Zelf ervaar ik die stress (bovenop de angst die er sowieso is) in toegenomen onzekerheid en verlies van zogenaamde ‘homeostase’ of evenwicht. Tot ik dat psychisch evenwicht terug heb gevonden, en mij ‘gesetteld’ heb, is het of ik van huis weg ben, en geen mogelijkheid heb om mij veilig te voelen en terug op adem te komen.

Dat verlies van ‘homeostase’ kan overigens een erg grote impact hebben omdat de energie gestoken in compensatie en camouflage van jaren terug zich kan wreken. Het is nooit echt goed in te schatten welke impact zo’n verhuis heeft, wat al te grote roekeloosheid en opdringen van een ideeën & te rap gaan (‘overbevragen’ zoals ze dat noemen) nog meer onverantwoord maakt.

De verhuis zelf, de organisatie en uitvoering, betekent natuurlijk heel wat stress. Toch komt de werkelijke dimensie daarvan meestal pas in vertraging. Als een terugslag in meerdere keren. Op emotioneel vlak voel ik dat in toegenomen onbehagen, een zwaarder gemoed dan anders, en een verhoogde neiging tot isolatie. Verhuizen betekent tevens meer het leven overdenken, weer een nieuwe periode die tot tal van nieuwe verwachtingen en desillusies zal leiden. Het kan door een verhoogde afhankelijkheid van anderen ook al eens tot onmacht, wanhoop en opstandigheid komen.

Verhuizen geeft volgens mij vaak een adequaat beeld van de impact van het autisme op het functioneren, of van de verhouding draaglast – draagkracht in het algemeen. De werkelijke draagkracht wordt vaak op die momenten ontbloot. Zo komt het voor dat mensen met autisme die jarenlang onmerkbaar, soms ook voor zichzelf, op of over hun tandvlees hebben geleefd, dat bij een verhuis bekopen met een psychologische crash. Het vergt al wat inzicht in autistisch denken om de juiste betekenis te geven aan verhuizen voor iemand met autisme. De grens tussen over – en onderschatten, tussen relativeren en dramatiseren is op dat vlak erg dun, en dunner dan op andere vlakken.

Positieve invloed van verhuizen

Verhuizen heeft behalve een aantal nadelen beslist ook bepaalde voordelen.

Afhankelijk van de draagkracht, kan verhuizen immers nieuwe kansen scheppen om energieopslorpende leefgewoonten te doorbreken.

Samen met die ‘reis-modus’ is er ook een herdefiniëring van de woonsituatie mogelijk. Een nieuwe woning is vaak een nieuwe kans. Dat is nog een reden waarom verhuis best een hele tijd van vooraf wordt voorbereid. Eenmaal verhuisd en gesettled is de kans immers klein dat er nog veel ruimte is voor verandering van de indeling van de woning.

In de transit-fase, tussen het begin van de voorbereiding van de verhuis en het settlen, een periode die niet langer dan een maand mag duren, ben ik namelijk in een andere rol, die van reiziger.

Daardoor wordt tot op zeker niveau een herdefiniëring van het begrip ‘thuis’ of ‘woonsituatie’ mogelijk, of minstens een zoektocht naar betere leefomstandigheden, vertrekkend vanuit mijn eigen denken uiteraard.

Dat betekent uiteraard niet dat alles nu anders wordt, dat ik mij volledig ga aanpassen aan de grillen en verwachtingen van anderen. Maar er is ruimte om stappen te zetten en te zoeken, al naargelang de beschikbare energie natuurlijk.

Organisatie van verhuizen & installatie

Bovendien moeten de ingrepen en veranderingen zorgvuldig gepland, besproken en begeleid worden. Suggesties van een vertrouwenspersoon die autistisch denken kent, zullen al meer gevolgd worden dan van een betweterige neurotypical.

Een checklist is daarbij zeker geen luxe. Een woonbegeleider kan zich vooral bij het opmaken van deze praktische lijst van zijn beste kant laten zien, en vertrouwen winnen (of net andersom).

Op het internet bestaan daar wel enkele voorbeelden van. De meeste checklists gaan echter zoals meestal uit van tal van veronderstellingen en vanzelfsprekendheden die mensen van een andere cultuur (zoals de autistische cultuur) onbekend zijn. Ze zijn bovendien nogal warrig en onoverzichtelijk.

Vooral de administratieve kant van verhuizen, de organisatie en timing daarvan, is geen lachertje. Opstellen van de overeenkomst, tekenen, registreren. Aanvragen van een andere domicilie bij de burgerlijke stand, wachten op de wijkagent, contact met de (immer wantrouwige) politieagent, naar het Stadhuis om alle documenten te laten veranderen (identiteitskaart – de pin-code nog herinneren – en andere documenten niet vergeten). De organisatie die voor elektriciteit, gas en water zorgt op de hoogte brengen. Bij de Post een dienst aanvragen en betalen die je post automatisch doorstuurt (duur maar noodzakelijk als je geen post wil missen). Bij je bank & eventueel uitbetalingsinstelling de domicilie veranderen. De verzekering vernieuwen of veranderen. Enzomeer.

Wie naar een andere stad verhuist, of voor de eerste keer verhuist, en niet al te veel verdient, kan eventueel gebruik maken van een huursubsidie, renovatiepremie of een andere toelage. Informatie over deze of andere premie’s en ‘rechten’ is onder andere te vinden op sites als Premiezoeker of Rechtenverkenner. Ook instanties als het plaatselijke Sociaal Huis, of het Centrum Algemeen Welzijnswerk of Jongeren Advies Centrum (voor wie onder 26 is), kunnen hier vaak nuttig advies geven.

Uiteraard moet er ook aan de inrichting gedacht worden. Niet alleen moeten de nodige aansluitingen (televisie, internet, telefoon) tijdelijk aangevraagd worden. Voor mensen die internet, televisie of telefoon belangrijk vinden, bij wie het centraal staat in hun leven, is dat natuurlijk wel belangrijk. Het kan het verhuisproces dragelijk maken, en hen helpen om die moeilijke periode te overbruggen. Weten dat je in de verhuisperiode toch minstens virtueel thuis kan zijn, kan een hele troost zijn. Weten dat je je favoriete televisieprogramma’s niet hoeft te missen, zonder bij iemand anders (hoe goed bedoeld ook) te moeten kijken. Weten dat je in een eigen ruimte (dus niet andermans dak) ongestoord kan telefoneren (zonder dat je ’t idee hebt dat er iemand meeluistert van in de gang of achter de deur) … het kan een verschil maken.

Ook de functies van de verschillende ruimtes (waar, wat, welke functie voor welke subruimte, bewegingsruimte …) worden best vooraf duidelijk toegekend.

In elke ruimte (keuken, leefkamer, badkamer, slaapkamer, toilet, berghok) moet duidelijk zijn wat er waar komt.

In de keuken kan er bijvoorbeeld gewerkt worden met labels in de kasten (waar wat hoort), een weekplanner, een afvalkalender, verschillende afvalcontainers (huisvuil, pmd, papier/karton, klein gevaarlijk afval, …). Heeft de keuken bij de verhuis alles wat een keuken nodig heeft en zo nee, is er zekerheid wanneer dit in orde zal zijn (via schriftelijke overeenkomst) ?

In de slaapkamer is er de overzichtelijke inrichting van de kleerkast (in het zicht of als gesloten kast), eventueel een nieuw bed of matras (al naargelang de toestand van de bestaande matras & het beschikbare budget), de verlichting – en verluchtingsmogelijkheden.

In de leefkamer is het best een scheiding te hebben van ontspanning, eetruimte en huishoudelijke ruimte (voor strijken en plooien bijvoorbeeld). Anders is de neiging groot om als alleenstaande hetzij voor de televisie, hetzij voor de computer te leven, eten en drinken.

Een mogelijkheid om dat alles te visualiseren, kan via gebruiksvriendelijke 3D-programma’s of eenvoudigweg pen/potlood en papier.

Wanneer verhuisd ?

Verhuizen betekent uiteraard ook iets anders naargelang de leeftijd. In mijn leven ben ik in totaal acht keer verhuisd (inclusief twee keer met ouders). Dat verliep naarmate de tijd vorderde minder chaotisch maar naarmate ik het mij bewuster meemaakte nam de impact & energie die het vergde wel toe.

Alles begint uiteraard met de reden van verhuis, en de mogelijkheid om een overzicht van het verloop voor te bereiden. Verder bepaalt ook het overzicht & zekerheden op andere levensgebieden (dagbesteding, vrije tijd) hoe vlot een verhuis kan verwerkt worden.

Ook het interieur, en hoe mobiel dat is, en de hobby’s die iemand heeft, kan veel verschil maken. Zelf heb ik bijvoorbeeld ongeveer 1.200 boeken, en heel wat mappen, die in & uit dozen moeten.

Het vinden van die dozen, nummeren, vullen, verplaatsen en terug uitpakken is een heel werkje waarbij nogal wat organisatie komt kijken. Het voordeel is wel dat ik van de gelegenheid kan gebruik maken om een hele pak papier, knipsels, boeken … naar het containerpark af te voeren, en een nieuwe start te maken. Het nadeel is dat er nog wel een tijd dozen in mijn slaapkamer en leefkamer zullen blijven staan.

Intussen, twee maand ver twee verdiepingen hoger (zo ver ben ik verhuisd), begint er al schot in de zaak te komen, en komt de terugslag ook stilaan tot rust. Hoewel dat laatste nooit echt voorspelbaar is. De naschokken zullen nog wel maanden tot jaren voelbaar blijven, op onverwachte tijdstippen en in onverwachte vormen, zowel voor mij als voor mijn omgeving.

Beetje bij beetje, beïnvloed door tal van factoren, zal ik ooit geïnstalleerd raken, en mettertijd meer en meer rust vinden. Dan zal ik verhuisd zijn, en … opnieuw kunnen verhuizen. Een verdieping of twee naar boven, naar een andere streek, en … naar onbekende oorden.

9 Comments »

  1. Heel herkenbaar. Ook de reactie van Floor hierboven. Als autist ben ik al een paar jaar geleden verhuisd naar een sociale woning. Ik vond het heel erg hoe ik daar behandeld ben. En dan heb ik het over België, maar de Nederlandse situatie schijnt niet veel beter. We moesten dankbaar zijn dat we na 20 jaar wachten een armzalig krocht aangeboden kregen. En dan nog met geluidsoverlast en amper verwarming. ‘Met een tuintje voor de honden’ zeiden ze erbij, maar dat kon je toch niet serieus nemen. En mij maar als psychisch, zot geval zien, ik die van alles hoor en zie wat er volgens hen niet zou zijn. Tot er een serieuze ingenieur langskwam die meteen naar de rechtbank wou stappen omdat die echt onmenselijke toestanden waren. En dat in Vlaanderen van de 21ste eeuw. Ik zou zo graag hebben dat we wat rust zouden hebben, dat er ook een ervaringsdeskundige in autisme of minstens in de ggz zou zijn ipv zo’n pippo die denkt sociaal assistent te zijn, maar eigenlijk gewoon op zijn bureau zit. Ik wens je alvast veel sterkte en geloof me, ik denk aan jou Tistje. Schrijf verder, man, laat je niet kennen door die nozems.

    Like

  2. Hallo Floor, als het enige troost is, ik kon me voor enkele weken niet voorstellen wat je doormaakt, maar sindskort een beetje meer. Hopelijk vind je in deze moeilijke periode iets of iemand dat je licht geeft en weer een perspectief geeft dat leefbaarder is.

    Like

  3. Hallo Tistje,

    Ik ben net verhuisd naar een sociale woning, en voel met je mee wat je schrijft. Het is hier triest, en het lijkt of de mensen die hier wonen levende lijken zijn. Bovendien is het zo moeilijk gehoord te worden door de technische diensten maar ook de ‘sociaal werkers’ van zo’n woonmaatschappij. Er is immers van alles kapot, het is echt afgeleefd en er is geluidsoverlast. En natuurlijk is niemand bereikbaar tijdens het weekend, ook al hangt er aan de muur wel een hele reeks telefoonnrs waar naar je kan bellen. Alleen wijst iedereen naar elkaar. Het enige nummer dat ik aan de lijn krijg is de zelfmoordlijn. Die antwoorden tenminste. Voor de rest is het echt pillen slikken en jezelf zo veel mogelijk verdoven. Ik wou dat ik een alternatief had maar dat is er niet, want ik kreeg maar één kans om een woning te aanvaarden, en mijn andere woning waar ik vandaan kom wordt gesloopt. Gelukkig heb ik nog een vriendin waar ik kan gaan slapen als het echt echt nodig is. En een hond of kat mag ik ook al niet mee hebben. Het enige dat ze tolereren is een vogel. En dan zeggen dat ze mij zouden kunnen helpen maar ze willen gewoon niet. Het is echt kut om autisme te hebben. Ik wou dat ik zoveel beter zou kunnen uitleggen wat ik wil, en niet zoveel angst hebben.

    Geliked door 1 persoon

  4. Hallo Tistje,
    Ik ga op 1 juli verhuizen en ervaar precies wat je hebt omschreven.
    Mijn man was niet blij toen ik zei dat ik nog geen goed gevoel bij de woning heb.
    De angst voor de onbekende factoren heeft mij in de greep. Ik heb je stukje laten lezen, het omschrijft precies mijn gevoel en gedachtengang.

    Geliked door 1 persoon

  5. Hey,

    ik verhuisde vorig jaar van Gent naar Antwerpen. Pas toen het contract getekend was kreeg ik de sleutel en kon ik voor de eerste keer écht het appartement voelen (gedurende een aantal uur). Al snel bleek dat ik de rust die ik zoek, hier niet zou vinden (flinterdunne muren, krakende vloeren en dus plafonds, burenlawaai tot en met, …). Bovendien is mijn woonst boven het atelier van een schrijnwerker (men vertelde mij dat hij interieurarchitect was en kunstenaar) die nu al weken dag in dag bedrijvig in de weer is. Ik voel me nooit veilig, voel me nog steeds niet op mijn gemak in huis, vind mijn draai maar niet, niks staat goed zoals het hoort, alles voelt als voorlopig aan, ik schrik van elk stom geluid, word werkelijk krankzinnig als zowel boven als onderbuur in de weer zijn. Ik zie de stress van het zoeken niet opnieuw zitten, ik heb toen maanden op’t randje van instorten geleefd, constant in onzekerheid, … maar de stress van hier blijven wonen vraagt te veel. Bovendien heb ik enorme angst om volgende keer opnieuw in een gelijkaardige situatie terecht te komen… de woningen die betaalbaar zijn en beschikbaar voor iemand die geen vast werk-contract kan voorleggen zijn moeilijk te vinden. Als je er een vindt, krijg je niet de luxe om er even te gaan wonen om te zien of het wel gaat (ivm lawaai en gehorigheid). Ik leef in angst en soms zijn er dagen na elkaar dat ik zou willen schreeuwen van onrust, wanhoop, paniek, angst, onmacht, eenzaamheid, … . Heb jij tips? Zijn er instanties die hierbij kunnen helpen… ik ben ten einde raad.

    Like

  6. Dag Marlou, dat is prima voor mij als u de bron (de blog of Sam Anders als auteur) erbij wil vermelden. Groeten Sam.

    Like

  7. dag
    mooi geschreven. ik werk in een instelling voor mensen met een meervoudige beperking en autisme. Volgend jaar gaan we verhuizen naar nieuwbouw. we zijn nu een werkboek aan het maken voor begeleiders ter voorbereiding. Mijn vraag: of we dit verhaal als illustratie mogen gebruiken.
    hoor graag reactie
    groeten Marlou

    Like

  8. Als ik het artikel zo lees,moet ik aan mijn moeder denken(was vermoedelijk ook autistisch)toen ze moest verhuizen naar het rusthuis.
    Nu jaren later begrijp ik haar reacties van toen en vind het spijtig dat ik niet meer begrip had.

    Like

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.