Wat belet mij om mezelf te zijn?

‘Het is vooral de maatschappij die het mij als persoon met autisme moeilijk maakt om mezelf te zijn.’

Je kan bij die stelling veel vraagtekens plaatsen, maar ze komt vaak terug op virtuele fora waar mensen met (een vorm van) autisme actief zijn. Je kan, net als een vroegere psychiater van mij, ook heel wat bezwaren hebben tegen het virtuele.

Dat die mensen die op die fora en blogs actief zijn niet echt bestaan. Dat het schimmen zijn, geen subjecten met een mening, onvolwassenen, die hun kinderachtige weerstand spuien op het net. Maar dat is een mening zoals een ander, en lang niet minder ‘kinderachtig’.

Terug naar de stelling waar zowel ‘mezelf zijn’ en ‘de maatschappij’ uitspringen. Wat mag ik daaronder verstaan, onder ‘mezelf zijn’ en onder ‘de maatschappij’?

Wat is ‘jezelf zijn’?

Wat is, om te beginnen, ‘jezelf zijn’? Dat ik meer mezelf moet zijn, heb ik meermaals mogen horen in mijn leven. Dat ik mij moet toelaten te zijn en te worden wie ik het liefst wil zijn. Dat ik mij niet zo mag afstemmen op wat anderen verwachten of verlangen. Dat ik liefde en erkenning niet buiten mezelf mag zoeken.

Totdat je twintig jaar later net het tegenovergestelde wordt verteld. Of wordt gezegd dat ik mezelf niet kan zijn omdat ik gewoonweg niet besta. Figuurlijk, metaforisch, symbolisch, uiteraard. Anders zou het woord ‘ghost-writer’ hier wel een heel eigen betekenis krijgen.

Voor mij is ‘jezelf zijn’ vooral wie ik ben wanneer ik aangeleerde vaardigheden kan loslaten en volledig kan vertrouwen. Het cliché wil dat mensen met autisme volledig zichzelf zijn als ze alleen zijn. Zelf ben ik vooral mezelf als ik bij iemand ben die ik volledig vertrouw. Liefdevolle aanwezigheid met voldoende ruimte voor elkaar en zonder al te veel sociale verplichtingen leidt me meer tot mezelf dan alleen-zijn.

Hoe kan iemand die ik niet ken het mij moeilijk maken om mezelf te zijn?

Wat mag ik verstaan onder ‘de maatschappij’, de grote boeman in heel wat boeken? Zijn dat ‘de anderen’? Of is het : ‘de maatschappij, dat zijn wij’ ? En leven ten huize ‘Wij’ de lotgenoten ‘ik, jij, niemand en onzin’? Ofwel ben ik het, ofwel jij. Anders doet niemand dat, of is het onzin. Ik hou het eenvoudig: de maatschappij, dat is iedereen die ik niet ken.

Hoe kan iemand die ik niet ken het mij dan moeilijk maken om mezelf te zijn? Dat lijkt op ’t eerste gezicht absurd, maar toch kan het.

Door op de televisie onzin te vertellen die mensen die ik ken, of minstens degenen die televisie kijken, op mij betrekken. Door de behoefte te hebben te verkondigen dat deze en gene autistisch is, en mensen die ik ken beïnvloed.

Want veel mensen om mij heen zijn beïnvloedbaarder dan ze zelf inzien. Door de reclame bijvoorbeeld, ondanks dat ze bij hoog en laag beweren dat het hen niets doet. ‘Welnee, zo’n iPad is reuze handig. Schreef Temple Grandin dan niet dat iedereen zo’n ding zou moeten kopen?’.

Of ze laven zich aan wat het journaille produceert. ‘Wat die ex-minnares van de ex-koning schreef over de ex-koningin en de ex-kroonprins en zijn ex-nanny, dat klopt toch wel een beetje hé? Maar jij bent toch niet zo ongevoelig en weinig communicatief als die ex-kroonprijs hoor. Je hebt vast geen autisme.’

Of ze volgen slaafs de opgelegde regels en normen zonder naar de persoon in kwestie te kijken. Zoals sommige artsen en hulpverleners die het autisme in de mens en de mens naast het autisme niet kunnen zien. Omdat hun achterhoofd vol zit met veronderstellingen, oplossingen die bij vorige patiënten werkten, beelden van autisme uit de twintigste eeuw, en andere fixaties.

Wie het mij moeilijk maakt om mezelf te zijn, dat zijn de mensen die ik wel ken

Wie het mij dus wel kan moeilijk maken, dat zijn de mensen die ik wel ken of gekend heb. In de mate dat ze mij niet kennen natuurlijk. Dat kennen is namelijk nooit wederzijds, ook niet bij mensen met een typische ontwikkeling. Wie zegt mij volledig te kennen, zit er vaak volledig naast. En als ik zeg iemand goed te kennen, kan ik mij daar ook flink aan mispakken.

Zo ken ik niemand volledig en kent niemand mij volledig (laat staan ik). Uitspraken als ‘ik ken hem of haar door en door’ zijn voor mij voldoende om iemand met veel argwaan te bekijken. Mijn ouders zullen bijvoorbeeld nooit beweren dat ze me beter kennen dan wie dan ook. Ze zijn wel meer dan wie dan ook geïnteresseerd in mij, en dat is wederzijds.

Zo zijn zij ook degenen die het mij moeilijk kunnen maken wie ik ben. Net zoals mijn vriendin, die ook dicht staat bij mij. Daarnaast een aantal ervaringsgenoten, een aantal hulpverleners en artsen en een aantal dichte en verre bekenden.

Mijn dossier kan het mij moeilijk maken mezelf te zijn

Uiteraard zijn er ook de administraties die van mij een dossier hebben waarin van alles over mij staat beschreven. Maar ben ik dat? Ja en nee. Dat zijn stukjes van mij. Waarheidsgetrouwe stukjes, zonder overdrijven. Om te toetsen aan bepaalde criteria en verwachtingen.

Veelal te positief verwoord in vergelijking met mijn doorsnee functioneren, in piekmomenten wat te negatief. Moeilijk te vergelijken met anderen, van wie het functioneren gelijkmatiger verloopt, en dus ongeloofwaardig, tenzij voor wie voldoende verbeelding en empathie heeft.

Meer dan een case en minder dan een beeld

Toch ben ik ook veel meer dan mijn dossier. Meer dan een case op een studiedag. Niet te vergelijken met een beeld over autisme uit de media. Of toch niet met één beeld.

Nu eens ben ik een Ben X, dan weer een Rain Man. Soms een Adam Raki of een Max Jerry Horowitz. Soms een Mary Daisy Dinkle, of een Linda Freeman. En ga zomaar door. Er is geen beeld dat perfect past, maar telkens herken ik wel stukjes bij bepaalde situaties in mijn leven.

Voor alle duidelijkheid, soms waan ik ook wel eens Brad Pitt of Leonardi Di Caprio, Roger Moore of Umberto Eco, Peter Vermeulen of Rutger-Jan Van der Gaag. En duizend-en-één anderen. Mannen en vrouwen, dwergen en reuzen, fictie – en non-fictie, schrijvers en schilders, drummers en gitaristen, academici en showbizz-figuren.

Uiteraard kan de beeldvorming over autisme nog beter, er blijven aspecten die nog onder – of onbelicht zijn gebleven. Zoals er in de samenleving ook nog veel is dat kan verbeterd worden. Zoals ook mijn zelfbeeld af en toe een likje verf en poetsbeurt nodig heeft. Om alle schijt van siervogels af te schrobben.

Het zijn de mensen, niet de maatschappij

Maar heeft dat mij belet of bemoeilijkt mezelf te kunnen zijn? Mocht ik überhaupt al bezig zijn met mezelf te zijn.

Niet rechtstreeks. Het zijn fysiek tastbare mensen die ik onderweg in het leven ben tegengekomen die dat enigszins of sterk belet hebben. Door vernietigende verslagen te schrijven, door roddels te verkondigen, door wie mij lief is verbaal of fysiek aan te vallen. Zoals ik ook mensen heb ontmoet, die ook deel zijn van de samenleving, die dat hebben bevorderd. Die mij moed gaven om verder te gaan, en de indruk gaven dat er ook goede mensen zijn.

Het is dus niet mogelijk om veralgemenend te zeggen dat de maatschappij mij zou hebben belet mezelf te zijn. Mezelf, dat wil zeggen: met mijn autisme als onlosmakelijk deel en vervlochten met en in mezelf. Als een manier van denken, bestaan en ervaren die in elke situatie en biotoop bepaalde beperkingen met zich meebrengt. Ook in de utopie van de aangepaste samenleving. Die zoals elke utopie wel eens zou kunnen doorslaan tot een dystopie.

Beheerst dat autisme mijn leven? Ja en nee.

Ja, in de zin dat het mijn volledige functioneren beïnvloedt. Nog meer dan mijn fysieke handicap en mijn psychische beperkingen. Nog meer dan mijn talenten, die veelal los staan van mijn autisme.

Nee, in de zin dat ik er zelden of nooit mee bezig ben. Tenzij om nu en dan een artikel te schrijven op deze blog. Tenzij wanneer ik geconfronteerd wordt met grenzen, en bij de zoektocht naar wat dit zou veroorzaakt kunnen hebben, na meer veranderbare redenen te hebben uitgesloten, uiteindelijk bij beperkingen door mijn autisme aankom.

Tot slot: als er iets belet mezelf te zijn …

Als er iets belet mezelf te zijn, denk ik, is dat niet zozeer de samenleving of de maatschappij (al dan niet met een grote M). Dat is volgens mij vooral een combinatie van mensen en ervaringen tegengekomen in mijn leven (of van anderen die mij lief zijn), mijn beleving en reactie, en wat of wie zowel mezelf als die mensen heeft beïnvloed.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s