Duivels in het detail … Hans Van Dyck & Temple Grandin

De duivel zit in het detail. Of God, zo u wil. In elk geval: details doen er om. Dat wist ik weliswaar al, details zijn belangrijk in mijn leven. Of zo wordt toch gezegd. Door mensen die vinden dat ik me vooral op details richt. Alleen zijn die details helemaal geen details voor mij. Het zijn essenties. Of minstens onderschat.

Terwijl anderen zich op bepaalde ‘details’ (in mijn beleving) richten, en die heel erg belangrijk vinden. Ook tijdens televisie-uitzendingen bijvoorbeeld. Dat kan storen, of ergeren of zelfs doen afhaken. Het kan ook fascineren, en aanzetten tot reflectie. Dat laatste heb ik dan ook geleerd, met vallen en opstaan. Als je afhaakt, mis je immers nogal wel eens wat.

Af en toe lukt het me om nog eens om televisie te kijken. Lekker ouderwets. Teveel andere leuke dingen. En minder leuke natuurlijk ook. Waardoor er geen tijd meer overblijft. Om tussen het opnemen en het verwijderen van programma’s er ook nog naar te kijken.

Zoals nu. Of liever, daarnet. Om een of andere reden had ik bijvoorbeeld de reeks ‘Alleen Elvis blijft bestaan’ op Canvas opgenomen. Regenweer, de post sorteren, bankverrichtingen doen, schilderen … en intussen zien waarover de serie eigenlijk gaat. Geen nostalgie naar ‘the King’, zo blijkt, maar een talkshow met één centrale gast die fragmenten kiest die zijn leven en werk samenvatten. Een mini-Zomergasten, voor wie de knop verdraait naar ‘Holland 3’.

Opeens is er een bioloog aan het woord. Hans van Dyck, gespecialiseerd in vlinders. Nooit van gehoord. Het blijkt de broer van ene Tom van Dyck. Die al eens eerder op deze blog vernoemd is (hier bijvoorbeeld).

Dan valt het woord autisme. Ik maak al meteen de link naar Temple Grandin. Bioloog, dieren, autisme … en jawel, ‘de vrouw die denkt als een koe’ draaft op. In een (oud) fragment uit een BBC-documentaire. Waarin ze de werking van haar ‘The Big Sqeeuze uitlegt. Een alternatief voor knuffelen, omdat de fysieke aanraking zelf teveel losmaakt.

Hans van Dyck vind haar een heel fascinerend figuur, vertelt hij. Haar boek ‘Animals in Translation’ vond hij een eye-opener. Vanuit zijn positie als gedragswetenschapper, maar ook hoe hij vindt dat ze haar autisme plaatst.

Van Dyck noemt Grandin ‘hoogautistisch’ en situeert haar eerst historisch: veel verwijten naar de moeder, de dreiging weggenomen te worden uit het gezin, wilde theorieën. Op de boerderij van haar tante en oom komt ze te weten dat ze rustiger wordt tussen de dieren, en hoe ze haar door zachtjes samengedrukt te worden kan ontspannen.

Mensen met autisme hebben volgens Van Dyck alvast geen tekort aan gevoelens, wel integendeel, die ervaren ze hevig, worden erdoor overdonderd, en die van anderen kunnen ze volgens hem moeilijk inschatten. Knuffelen is voor veel mensen met autisme daardoor te heftig.

Het is duidelijk dat Hans van Dyck veel bewondering heeft voor Grandins Terecht trouwens. Grandin heeft van haar autisme een troef gemaakt, volgens hem. Ze zou bijvoorbeeld ingehuurd worden als een boer een nieuwe stal heeft gebouwd en zijn koeien willen er niet. Dan wordt Temple Grandin als ‘koeienfluisteraar’ ingehuurd.

Van Dyck verwijst ook naar de gelijknamige biopic die in 2010 over haar werd gemaakt, met Clare  Danes (o.a. bekend van Romeo & Juliet, met Leonardi di Caprio). Die film brengt voornamelijk haar jeugd in beeld, en maakt duidelijk dat wat de meeste mensen over het hoofd zien, voor Grandin wel zichtbaar is. Ook haar manier om de realiteit rondom haar ‘wetenschappelijk’ te ordenen en de letterlijkheid van haar ervaringen worden mooi in beeld gebracht 

In een bepaalde scène op de boerderij van haar tante en oom, wordt dit heel mooi weergegeven volgens mij. Temple verrast er haar tante en oom door haar mogelijkheid om bepaalde voorwerpen die identiek lijken (voor de meeste mensen), in dit geval theelepels, van elkaar te onderscheiden.

Wanneer zij op een bepaald ogenblik samen met haar tante de afwas doet in de keuken, vertelt haar tante hoe zij en haar echtgenoot moeite hebben om verschillende theelepels uit elkaar te houden.  Terwijl dat voor hun gaste eerder een koud kunstje blijkt – ze houdt de verschillende lepels op. Deze visuele manier van denken wordt in de film nog eens extra in de verf gezet door een diagram op de lepels te projecteren. De kleine verschillen in grootte en vorm worden zo extra gevisualiseerd.

In een andere scène komt de letterlijkheid van haar perceptie mooi in beeld. Wanneer haar tante haar zegt dat ze vroeg gaan slapen omdat ze, door het boerderijwerk, ’s ochtend vroeg op moeten, interpreteert Temple de metafoor van de uitdrukking ‘met de kippen op stok’ gaan letterlijk. De film toont hoe ze zich voorstelt hoe haar tante en en oom in hun pyjama ‘op stok’ gaan, op het dak in dit geval. Een grappig zicht maar ook erg surrealistisch. Zoals de wereld voor veel mensen met autisme ook overkomt.

Af en toe veralgemeent Van Dyck wel wat. Een uitdrukking die hij zelf in de mond neemt, ‘de duivel zit in het detail’, past daar wonderwel bij.

Een eerste ‘detail’ is het woord ‘patiënt’. Ik mag dan weliswaar iemand met autisme zijn, een patiënt ben ik niet, en als iemand patiënt met autisme is, dan toch vooral als hij of zij in een ziekenhuis ligt voor iets anders.

Een andere detail zou de veralgemening kunnen zijn dat mensen met autisme goed kunnen programmeren, en sterk zijn in fouten uit computerprogramma’s halen. Een aantal mensen is daar wellicht heel goed in, een groter aantal is heel sterk in heel andere dingen (en ergert zich mogelijks aan dat soort veralgemeningen).

Een laatste detail: mensen met autisme lijden aan autisme door de stempel die ze krijgen. Hoewel dat als veralgemening mogelijks geen detail meer is.

Maar kom, het programma, de gastheer, de fragmenten en niet in het minst de gast waren voor mij een eye-opener. Een bioloog, een wetenschapper die op televisie zegt dat wij mensen met autisme nodig hebben, ook vanuit het evolutieperspectief, dat zie je niet elke dag.

Niet in het minst hoorde ik ook graag dat er één aarde is maar zoveel werelden. Waar een detail wisselend als signaal gezien worden, als remming of net als aantrekkingskracht. Dat er diverse percepties bestaan, en die allemaal kwaliteiten hebben. Ook als er autisme bij komt kijken. Al zou het leuk zijn wat minder extremen op de buis en in de boekjes te zien.

Alleen Elvis blijft bestaan … met Thomas Vanderveken op Canvas. 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s