Word je sterker van tegenslag? … autisme en verlies

Marie (33) is Nederlandse psychologe en vraagt me via mail hoe ik als persoon met autisme sta tegenover de uitspraak dat mensen sterker worden door tegenslag.

Dat is een goede vraag, Marie, maar tegelijk ook geen eenvoudige. Op de vraag of mensen met autisme er in het algemeen sterker door worden, kan ik natuurlijk geen antwoord geven. Mogelijks zijn er wel brein – of gedragswetenschappers die zich daar over hebben gebogen. Al is de vangst van artikels daarover op het internet vrij karig.

Zo krijg ik op de vraag  ‘Leren mensen met autisme uit tegenslagen in functie van meer veerkracht of buigzaamheid?’ geen relevante treffers. Op de vraag ‘Wat is het probleemoplossend vermogen van het leven met autisme?’ kom ik eerder op artikels rond executieve functies en contextblindheid. En op een vraag als ‘in welk verband staat geleden misère tot een toe – of afname van levenskwaliteit of geluk?’ krijg ik één treffer: het verslag van een workshop ‘Niet minder autistisch, maar autistisch gelukkig’  door Peter Vermeulen,  3 jaar geleden voor de Nederlandse Vereniging Autisme.

Vermoedelijk heeft het antwoord op bovenstaande vragen meer te maken met leervermogen en de mate waarin iemand met autisme iets leert in de ene situatie en dat toepast in een andere. Zeker dat laatste zou bij mensen met autisme in het algemeen, maar in elk geval bij mij, niet zo sterk ontwikkeld om er als mens sterker door te worden. Elke tegenslag is immers nooit als tevoren. Daarnaast bepaalt niet alleen autisme hoe ik sta tegenover tegenslagen, maar mijn bewustzijn en de ervaringen op mijn levensweg. Ik voel mij dus vereerd om uw vraag, maar hecht toch maar niet te veel waarde aan het antwoord.

Dat een mens sterker wordt door tegenslag is een cliché dat vast al zo oud is als de straat. Als uitspraak kan het volgens mij erg kwetsend overkomen en de pijn nog kan versterken als je zelf het tegendeel ervaart. Dat weerhoudt sommige mensen niet er zelfs hun beroep van te maken anderen pijn te doen door tegenslagen te minimaliseren. Voor mij is dat geen handel in appels of peren maar in citroenen. Ik ga het dus niet zo snel uit mijn strot krijgen. Laat staan dat ik er mij aan verlustig. Het is volgens mij dan ook onmogelijk te oordelen over iemands tegenslag, en hoe zwaar die weegt en blijft wegen. Ik kan natuurlijk wel het een en ander aanbieden, zoals luisteren en helpen met praktische beslommeringen, maar onderscheid maken tussen een prul en een drama kan ik niet.

Er zijn natuurlijk veel gradaties in tegenslagen, en die liggen bij elke persoon anders. Ik vind het daarom erg moeilijk om iets zelfs maar een tegenslag te noemen. Als ik rond me kijk naar wat mensen in het dagelijks allemaal moeten incasseren, kan ik me dat moeilijk voorstellen. Zeker als ik hoor of lees wat andere mensen met autisme hebben moeten verdragen in hun leven tot nu toe, kan ik alleen maar deemoedig mijn hoofd buigen om zoveel veerkracht. Daarmee vergeleken zijn de probleempjes die op sociale media worden opgeblazen tot protestgroepen eigenlijk amoebisch klein.

Om toch een poging te doen, zou ik een tegenslag omschrijven als een volledig onverwachte gebeurtenis die uitputtend werkt, die een moeilijk schatbare lange termijn in golven blijft doorwerken. Zoiets overstijgt dus een ongemak, last of probleem, maar is anders dan een trauma. Ik mag van geluk spreken dat ik relatief van grote tegenslagen gespaard ben gebleven. Al hou ik er rekening mee dat het elk moment zover kan zijn. Een tegenslag komt immers nooit aangekondigd en altijd op het verkeerde moment. Je kan wel enkele bliksemafleiders plaatsen – je voorbereiden op het ergste in een situatie bijvoorbeeld – maar vaak laat mijn verbeeldingsvermogen het op dat vlak afweten.

Een tegenslag overleef je volgens mij in het beste geval, maar je komt er niet sterker uit.Er zijn natuurlijk mensen die vinden dat een tegenslag je uit je comfortzone stoot en je daardoor groter wordt, maar ik betwijfel of ze over dezelfde impact op het leven spreken. Misschien zijn mensen die tegenslagen hebben meegemaakt wel bewuster, hebben ze, noodgedwongen, een ruimer perspectief op het leven aangenomen en zien ze meer ervaringsgenoten. Als ze zich daarna ook richten op het positieve wat er (nog) is, bijvoorbeeld iemand of iets in positieve zin blijven herinneren in verhalen (en dat delen met anderen), kan dat misschien helpen. Maar of dat ook betekent dat je sterker bent geworden voor een nieuwe tegenslag van dezelfde betwijfel ik toch. Buigzaamheid is immers niet oneindig.

1 Comment »

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s