Is er een overlap tussen autisme en narcisme? …. autisme en narcisme

Het geheim van een succesvolle autismeblog, schreef een blogger ooit, ietwat cynisch, is het te hebben over de overlap tussen autisme, asperger en een narcistische persoonlijkheid (NPS). Naar die overlap, het grensgebied of het samen bestaan van beiden lijkt er, als ik de vragen in mijn mailbox bekijk, behoorlijk wat interesse.

Dat ik er niet eerder op ben ingegaan is vooral omdat ik het een moeilijke vraag vind. Net zoals bij vragen zoals ‘is het autisme of is het karakter, temperament, slinksheid, persoonlijkheid …’ heb ik het gevoel dat de letterlijke vraag mijlenver ligt van de echte vraag. Wat er eigenlijk gevraagd wordt, weet ik niet, maar ik proef dat een ongeloof, achterdocht en verbetenheid achter dit soort vragen of opmerkingen ligt. Lang niet altijd, maar toch vaak.

Dat er behoorlijk wat vraag naar is, merkte ik enkele jaren geleden, toen ik een uitspraak van relatiedeskundige Martine Delfos over autisme en narcisme in deze blog vermeldde. Dat heb ik er intussen afgehaald. Ik merkte immers dat mijn blog vermeld werd in tal van teksten die narcisme en autisme in één adem vernoemden. Die werden vervolgens gekoppeld aan voorbeelden aan extreme vormen van onmenselijkheid of mensonwaardige behandeling in de samenleving. Voor ik het wist werd ik zelf als onmens beschouwd.

Beide thema’s hebben volgens mij een aantal raakpunten, maar toch heel wat meer verschillen. Raakpunten zijn bijvoorbeeld de manier waarop er in de (sociale) media over wordt geschreven. En dan heb ik het niet eens over berichtgeving rond narcistische personen of mensen met autisme zelf. Als er in een discussie op het internet met slijk moet gegooid worden, heeft de scheldterm ‘narcist!’ nog net iets meer gewicht dan voor ‘autist!’ uitgemaakt te worden.

Ook wanneer er over humor wordt geschreven, is dat, zowel in teksten over autisme als narcisme, bijzonder. Als humor al aanwezig is, is dat vaak schertsend, met een link naar verstandelijke of psychiatrische beperkingen of vanuit rouw, pijn en verdriet. Als het gaat om humor van mensen met autisme of narcistische personen is er daarentegen wel heel wat verschil. In de zin dat de humor van mensen met autisme heel divers en vaak ook bijzonder grappig is. Ook voor heel wat mensen zonder autisme.

Of er mensen met autisme bestaan die een narcistische persoonlijkheid hebben, of andersom, en of dit zou kunnen, weet ik niet. Volgens de ene bron is een overlap mogelijk door een beperkte ‘inlevingsvermogen’ (vanuit ‘Theory of Mind’). Volgens de andere bronnen sluit het ene het andere uit, en kan je als persoon met autisme geen narcisme hebben, omdat dit zowat het tegendeel is.

Onlangs las ik ook nog een artikel van een psychiater die narcisme zag als een manier van mensen met autisme met een bovengemiddelde of hogere intelligentie om met hun dagelijkse problemen om te gaan. De psychiater had het in zijn artikel in hoofdzaak over mensen met autisme die neigen naar het ‘special snowflake’-syndroom, namelijk de overtuiging dat je speciaal bent, speciale aanpassingen denkt te moeten hebben en zelf geen enkel probleem of geen enkele last ervaart.

Waarbij ik me afvraag of dat niet vooral een coping-mechanisme is, beïnvloed door een bepaalde beeldvorming die opkomt in de media, veeleer dan narcisme? Om in onze samenleving mee te kunnen, moet je, zeker als persoon met autisme, al heel wat stappen zetten richting gedrag dat mij toch al ‘narcistisch’ lijkt. Als je dat dan ook nog heel letterlijk neemt, veel imiteert, en echt je best wil doen om uit de problemen te blijven, dan lijkt het voor iemand die je als persoon niet goed kent (laat staan iets over autisme kent) al snel dat je kenmerken van narcisme vertoont.

Iets anders dan opvalt is dat teksten rond ‘afwijkende persoonlijkheid’ of persoonlijkheidsstoornissen, nog meer dan teksten over autisme, bijzonder weinig gebruik te maken van mensen met ervaringen of ervaringsdeskundigheid. Daarnaast lijkt het, zelfs voor academisch deskundigen, moeilijk om niet emotioneel te worden of, als tegenbeweging, over mensen met zo’n persoonlijkheid te beschrijven alsof het motoren zijn. Ervaringsteksten of getuigenissen lijken er daarentegen vooral van mensen die zich als slachtoffer voorop stellen, andere perspectieven lijken ondergesneeuwd.

Over het algemeen stellen auteurs van dergelijke teksten dat autisten en narcisten zich even weinig kunnen inleven. Het grootste verschil ligt, als ik het goed heb begrepen, in wat er gebeurd als iemand hen daarop aanspreekt, en hoe dit (tekort aan) inleven kadert in hun bedoelingen en mensbeeld. Ook de humor en de manier waarop woede wordt geuit, zouden sterk verschillen.

Mensen met autisme zou je volgens deze auteurs kunnen aanspreken op hun hardvochtigheid vanuit tekort aan inleven. Ze zouden dan uit de lucht vallen, van verbazing, beschaamd zijn en ‘gepakt’ omdat ze de bedoeling hebben zo weinig mogelijk op te vallen en het zo goed mogelijk te doen. Zonder daarbij enige andere bedoeling dan energie te besparen om op hun eentje te doen wat ze graag doen. Daarbij vragen mensen met autisme direct of indirect verduidelijkingen en overzicht, vanuit hun autistisch denken en communiceren, wat egocentrisch kan overkomen. Al vind ik zelf dat veel mensen met autisme die ik ken net heel altruïstisch overkomen.

Narcistische persoonlijkheden kan je volgens dezelfde auteurs ook aanspreken op hun hardvochtige houding, maar dan gaan ze nog een stapje verder in hetgeen waarop ze aangesproken werden. Narcisten willen eerder controle/macht en zaaien chaos, omdat het de anderen zijn die hun doelen saboteren. Ze lijken eerder egoïstisch en proberen om hun doel te bereiken voor een stuk mee te gaan tot op het moment van hun keuze om dan een flinke draai te nemen.

Inleven in mensen is volgens mij voor iedereen erg ingewikkeld. Net als communiceren. Een grote groep mensen slaagt er, bij het gokken in wat de ander denkt of bedoelt, goed in zich niet te laten afleiden door details of innerlijke onrust. Dat is een verdienste die ik niet heb. Je hebt echter ook mensen die zich heel goed kunnen inleven en er genoegen in scheppen dat in hun voordeel uit te spelen én de ander grenzeloos pijn te doen. Waaruit ze dan energie lijken te halen om zelf excentriek te floreren. Die zou ik eerder narcistisch noemen, maar ik ben dan ook geen kenner op dat vlak.

Of autisme en narcisme een verwantschap hebben, comorbide kunnen voorkomen, of elkaar tegenpolen zijn … het blijft volgens mij een moeilijke zaak die vaak voor veel verwarring en beroering zorgt. Zowel binnenshuis als buitenshuis.

2 Comments »

  1. Ik heb geleerd dat mensen met narcistische stoornis, doelbewust in hun voordeel plannen,en daarbij heel goed de reacties van anderen kunnen inschatten.
    Dat is bijna haaks op wat autisten doen/kunnen. Daar is de gebrekkige Theory of Mind die anderen (en zichzelf) inschatten lastig maakt en doelbewust plannen is ook geen sterke kant van de meeste autisten.

    Ik kan me wel voorstellen dat een autist die onhandig is in communicatie en op vele vlakken vastloopt, en veel signalen mist, over kan komen als egoïstisch…maar het is meer een optelsom van vele gebrekkige vaardigheden dan bewuste planning.

    Liked by 1 persoon

  2. Zelf denk ik dat die overlap tussen narcisme en autisme opnieuw gebaseerd is op een verkeerd begrip van autisme. Iemand met een narcistische persoonlijkheid kan zich juist goed inleven in anderen, maakt hiervan misbruik om er zelf beter van te worden. Zo iemand negeert om die reden ook de gevoelens van anderen. Bij alle mensen met autisme die ik in de afgelopen 35 jaar heb ontmoet, heb ik nooit iets van misbruik van (gevoelens van) anderen en/of hun omstandigheden waargenomen. Sociaal onhandig dat wel, maar ook veel verdriet hebben hierover. Narcisme en autisme: geen overlap maar juist qua persoonlijkheid elkaars tegenpolen!
    Zie ook:
    https://www.psyq.nl/persoonlijkheidsstoornis/narcistische-persoonlijkheidsstoornis

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.