Moederdag 2013 – Niets gaat boven het echte

Voor mij ben je net een echte moeder. Het duurt een tijdje voor ik het snap. Maar het staat er echt. Op het kitscherige kaartje op het stofferig dressoir van het appartement. Waar ik af en toe langskom.

Marie-Jeanne

Daar, op de zeedijk, met zicht op het strand, dertien hoog, woont Marie-Jeanne, een alleenstaande bejaarde vrouw. Haar hele leven verkoopster geweest in de Innovation, nu Galeria Inno, afdeling dameskleding. ‘Dat waren nog eens tijden’, mijmert ze soms terug en dist allerlei verhalen over bekende en minder bekende, lastige en geliefde klanten en collega’s op.

Marie-Jeanne is nu 89. Ik kom af en toe langs om wat boodschappen te doen, om even bij haar te zitten. Om met Schnitzel en Americain, haar twee honden te gaan wandelen. En om naar de apotheek te gaan. Ze heeft een waslijst van medische problemen, neemt medicatie met witte wijn en likeur en kijkt naar soaps, documentaires en in het Frans gedubte Duitse crimi’s.

Voor mij maakt dat niets uit. Ik oordeel niet, ik ben er, vanuit ‘presentie’. Vanuit een project om de eenzaamheid en het isolement van ouderen, mensen met een chronische ziekte of handicap te beperken. Voor wie dat wil uiteraard. Andere vrijwilligers neigen wat teveel naar bemoeizorg naar mijn gedacht. Gelukkig lang niet allemaal.

Sinds kort is er hier ook een huishoudhulp. Met duidelijke afspraken, waar ik als ‘brugfiguur’, als ‘tolk’ op toe zie. Af en toe is er ten huize Marie-Jeanne ook een ‘caseteam’. Soms is er weinig volk, soms halen we stoelen bij. Marie-Jeanne zegt luid en duidelijk hoe het moet. Je hoeft geen autisme te hebben om met poetsvrouwen of hulpverleners ruzie te maken, iedereen kan dat.

Dat zal jij wel weten, je bent ook autist

Wat het kaartje op haar dressoir betekent, vraag ik haar, zonder aan te dringen. Ik heb het al eerder toen ik hier was zien staan, maar de vraag is er nog niet van gekomen.

‘Dat zal jij wel weten’ gromt ze terug. ‘Jij bent ook autist.’ Ik kijk met een ruk verbaasd achter me. Niet omdat ik schrik dat de schrijfster – overduidelijk een meisjesgeschrift – van het kaartje net als ik op het autismespectrum leef. Niet omdat zij dat zou weten – want ik heb het al eens terloops verteld. Wel alsof ‘wij’ – hoewel ik mensen met autisme toch eerder als een reeks eigenzinnige individuen zie dan een ‘wij’ – elkaar op afstand zouden verstaan, zonder elkaar gezien te hebben, laat staan te kennen.

Ik heb haar nooit echt goed verstaan

Het kaartje is ook al van enkele jaren terug. Ik zie het aan de inkt, aan het papier, aan de stijl. Wie het schreef, heeft hier een uitdovende aanwezigheid.

‘Ze komt al enkele jaren niet meer, god mag weten waarom’, zucht de vrouw. Maar ze bewaart het kaartje wel, en zet het elk jaar opnieuw naast de oude, omkaderde foto’s. Alsof het net toegekomen is, uit een andere tijd. ‘Ik heb haar nooit echt goed verstaan. Me altijd afgevraagd waar ik haar in godsnaam heb uitgehaald. Altijd dat nukkige, in zichzelf gekeerde, naïeve. In haar eigen wereldje. Een vreemd kind. Moeilijk te vatten. Veel gepest, maar eigenlijk is dat normaal als je zo raar doet. Het is pas echt fout gegaan toen ze autistisch werd verklaard’ mompelt ze.

Respect hebben

‘Misschien is ze dat ook wel’, opper ik voorzichtig. ‘Maar dan moet je wel nog respect op brengen voor je ouders, en ze niet laten wegrotten,’ weerklinkt het ietwat nijdige antwoord van in de zetel.

‘Zie maar hier zitten: alleen, met pijn van hier tot daar. En wie zie ik nu: niemand. Nog een geluk dat er soaps zijn op tv. En dat nu het morgen Moederdag is. Trouwens, ik weet genoeg van autisme. Echt autistisch zal ze niet geweest zijn, er zit bij ons geen in het klooster en ook geen hysterica’s of zottinnen. Ja, ze heeft het misschien lichtjes, net zoals wijlen haar vader, maar dan nog. Haar broers hadden ’t ook wel een beetje, maar die zijn verongelukt. Typisch venten. Maar met een beetje meer respect en haar best doen, zou het haar wel gelukt zijn.’

Gewoon doen zoals iedereen

‘Wat gelukt?’ vraag ik, en vrees meteen dat het wat langer zal duren dan anders. Anderzijds wil ik het ook wel weten.

‘Mij niet tot schande brengen’, klinkt het. ‘Gewoon doen zoals iedereen. Zoals ze als kind deed. We waren zo hoopvol, dat ze het beter zou doen dat ons. Werken, een normale man vinden, kinderen hebben, geld verdienen, een huis kopen, en naar de familie komen als het feestdagen zijn. Maar het heeft niet mogen zijn. Het zal wel van haar vader zijn dat ze dat heeft.’

Op feestdagen komen, dat doet haar dochter dus niet. Niet meer. Sinds een heftige ruzie jaren terug.

‘De laatste keer dat ik haar zag, was ze verdorie lesbisch geworden. Allez, Sam, ik ben daar een week niet goed van geweest. Ik heb zelf nooit goesting gehad in vrouwen. Eerst autistisch, dan lesbisch, straks zeg je nog dat je hoogbegaafd bent, heb ik haar toegeroepen. En weet je wat ze zei: dat ze dat ook was. Ja, zeg, van wie zou ze dat wel hebben? Wij zijn maar normale, brave mensen, Sam. Arm maar proper. ‘

Geen verzoeningspoging

We zouden nog een tijdje verder kunnen praten. Ik weet niet goed waar af te sluiten. Gelukkig kan ik weerstaan aan de verleiding die in mij opwelt om een verzoeningspoging op te zetten. Daar begin ik niet aan. Het zou het alleen nog erger maken, is mijn ervaring. ‘Om de lieve vrede’ tussen willen komen, is geen goede reden.

Zeker niet als de vrouw nukkig blijft zeggen dat ‘zij maar de eerste stap moet zetten, als teken van respect tegenover mij’. En blijft zwijgen als ik haar erop wijs dat respect van beide kanten komt, en ook voor de eigenheid van haar dochter opgaat. De tijd zal hier raad moeten brengen. Of alles laten blijven zoals het is, moest worden.

Niets gaat boven het echte

Bovendien wacht mijn vriendin. En mijn moeder. Die een attentie krijgt – maar dat is een verrassing, mama, mocht je deze blog lezen. Nog een afscheidskus op de wang en ik ga er van door. ‘Voor mij ben jij net een echte zoon’, zegt ze zacht als ik de deurknop al in mijn handen heb. ‘Dat is lief, ik ben gewoon iemand die het goed meent’, sluit ik mijn bezoek af, ‘maar uiteindelijk gaat niets toch boven het echte.’

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s