‘Wat als je morgen niet meer kan doen wat je vandaag goed kan?’ … autisme en toekomstbeeld

autisme-en-toekomstbeeld

Norah (23) mailt me met een vraag in het kader van haar opleiding orthopedagogie. Wat als je morgen niet meer kunt doen wat je vandaag goed kan? Heb je dan een plan B voor je toekomst? Hoe zie je de toekomst? Staat je autisme je in de weg of helpt het je (bv omdat je minder vast zou hangen aan sociale conventies) om een radicale ommezwaai te nemen of een volledig nieuw pad in te slaan?

Vooreerst dankjewel voor je vraag, Norah. Al zijn het er verschillende ineen, en komt het als een vragenvloed over. Niettemin wil ik proberen een antwoord te geven. Uiteraard vanuit mijn eigen levenservaring, waarin autisme maar ook veel andere invloeden een rol spelen. Vermoedelijk zal autisme mijn toekomstbeeld beïnvloeden, bijvoorbeeld omdat ik me de toekomst moeilijk kan voorstellen, maar ik kan niet precies zeggen in welke mate dat gebeurt.

Plannen, dromen, verlangens en wensen heb ik in elk geval genoeg. Voor elke week heb ik er wel een paar, en daar hoort altijd wel een plan B bij. Zonder een plan B kan ik namelijk moeilijk uit de voeten met wat er zich elk moment aandient. Er moet (met nadruk op moeten) een uitweg, een vangnet, een alternatief zijn. Anders begin ik er niet aan. Zonder informatie over wat er aan komt zou het leven nog veel angstaanjagender zijn dan het al is.

Ik heb geluk dat ik meestal geen gebrek heb aan dromen en plannen. Sommige zijn groots, andere iets minder groots. De ene is dichtbij, de andere veraf. De meeste zijn hyperrealistisch, bescheiden, berekend en kleinschalig. Toch zijn sommige dromen ook gespeend van elke vorm van elke realiteitszin en een enkele keer zijn ze zelfs compleet van de pot gerukt. Of dat wordt toch gezegd door mensen die in mijn nabijheid leven.

Die wilde en minder wilde plannen mag en kan ik gelukkig vaak wel (ten dele of volledig) ontwikkelen. Niet altijd met het gewenste of verwachtte resultaat, maar meestal met wel met een verrassend positieve uitkomst. Al lopen de meningen uiteen over dat positieve. Er zijn nu eenmaal altijd mensen die vinden dat je leven een compleet fiasco is, wat je ook hebt gedaan.

Ik heb intussen geleerd dat het mooie aan plannen en dromen is dat ze altijd ergens toe leiden, maar dat ze beter niet helemaal uitkomen. Er is altijd wel iets dat ik er mee kan, en is het niet meteen duidelijk wat dat is, dan noem ik het levenservaring. Wat niet wegneemt dat ik sommige levenservaringen liever heb dan andere.

Als het gaat om een radicale ommezwaai, ben ik niet de mens die bewust breekt met hoe het loopt op dat moment. Als mensen vinden dat ik wel eens drastisch kies, dan is dat vooral omdat ze niet mee zijn met mijn leven (of in gedachten elders zijn als ik hen vertel waarom ik die keuze maak). Of omdat ik me niet goed bewust ben van de context waarin ik die keuze maak, dat kan ook wel eens.

Natuurlijk denk ik wel eens, op een verloren ogenblik: Wat zou er veranderd moeten zijn als ik op een ochtend na het ontwaken zou merken dat alles anders zou zijn op een manier die ik altijd gewild of gewenst had? Kortom, wat zou ik absoluut anders willen of veranderd willen zien in mijn leven?

In onze samenleving lijkt het de trend om die vraag als vanzelfsprekend in te vullen voor anderen. Alsof het je (verdomde) maatschappelijke plicht is te willen wakker worden als persoon zonder autisme of andere beperkingen of anders-zijn, die (liefst voltijds) betaald werkt, in de baan die de overheidscomputer voor jou heeft uitgezocht (die het best past bij je curriculum vitae), met een levensstijl die past bij jouw job en een consumptieprofiel die past bij je levensstijl. Als twee druppels water gelijkend op de Unknown Citizen van de Brise dichter W.H. Auden.

Zo’n vraag, en andere vragen naar vooruitzichten, gewenste veranderingen en gewenste radicale ommezwaaien, vind ik trouwens niet eenvoudig. Ik kan daar zelden echt goed op antwoorden, want ik leef in voorlopigheid en ben constant in hoopvolle verwachting. In verwachting van wat er mij te wachten staat. Vol spanning en gespannen, want ik kan het maar ten dele voorbereiden, voordenken en overzien.  Grotendeels kan ik maar weinig aan mijn toekomst doen, vrees ik. Tenzij hopen dat het ondanks alles goed afloopt.

De voornaamste opdracht die ik heb is in leven te blijven om mijn toekomst te beleven zonder anderen op de zenuwen te werken. Tot nu toe is dat mijn sterkste punt. Vooral in dat eerste dan, in leven blijven, ben ik voorlopig (hout vasthouden!) redelijk geslaagd. Met dat laatste lig ik af en toe overhoop. Soms denk ik dat het misschien toch goed sommige mensen op de zenuwen te werken.

Wanneer ik dat wat ik goed kan op dit moment niet meer zal kunnen, blijft er volgens mij helaas geen Plan B meer over. Ooit wordt het misschien mogelijk opgefriste hersenen en opgefriste organen in een leeg lichaam te transplanteren en zo steeds opnieuw te blijven leven. Ooit wordt het misschien zelfs mogelijk bewust verder te leven als steen, plant, of dier, of als een Dacia Duster, maar zover zijn we lang niet. Daarom probeer ik mij nu te concentreren op wat ik goed kan, en verder zien we wel.

3 Comments »

  1. Alhoewel ik vasthou aan de voor mij belangrijke principes in het leven heb ik verschillende studies gevolgd (mede uit noodzaak omdat ik niets kon afmaken) en voor zeer diverse organisaties mogen werken (mede uit noodzaak na een arbeidsconflict). Dat ik mij daarin wist te vinden is een vorm van flexibiliteit die ik soms herken bij andere mensen met autisme: je bent een lege huls, die zich vult met datgene wat je doet. Zo ben ik eens van een rechts-conservatieve werkgever overgeschakeld op een links-progressieve. Ik zag er dezelfde goede en slechte dingen (in de mensen) en mijn opstelling (principes) bleef ook dezelfde. Een plan B hebben is dus altijd handig, maar pas het moeten hebben van een plan X, Y of Z (bijvoorbeeld huis en haard verlaten en op Mars voor aliens moeten gaan werken) zou bij mij onrust veroorzaken.

    Like

  2. “Daarom probeer ik mij nu te concentreren op wat ik goed kan, en verder zien we wel.” Dat probeer ik nu ook, nu, terwijl mijn leven ten einde loopt (leukemie). Ik hoop nog lang te kunnen schrijven.

    Het was – zelfs niet in mijn dromen –
    dat ik zover, als tot hier kon komen.
    Maar na op dit punt aangeland te zijn
    vind ik, wat te wensen fijn.
    Dus wens ik je, genoeglijke Kerstdagen
    waarin ze weinig van je vragen .
    Ook een gelukkig verlopend Nieuwjaar…
    en … houdt contact maar met elkaar.

    Like

  3. @ Mar – Sterkte Mar.
    Probeer te genieten van wat je nog kunt. Ik zie in de verte ook de man met de zeis lopen. Soms is ie voor me, dan weer achter me of ergens in een ooghoek. Tot nu toe kan ik em wegjagen en dat zal ik hopelijk nog heel lang kunnen 🙂
    Ik wens iedereen een door te komen decembermaand, en een beter jaar dan het vorige was.

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s